Familie Sybesma uit Winaam en Dongjum

• Oldehûs State
• Zeer overzichtelijke staat
• Stamboom
• Familie Sybesma
  • SY-SIJ-SY
  • Brieven van Jimke H. van Loon
    • Brieven uit 1915
    • Brieven uit 1916
    • Brieven uit 1917
    • Brieven uit 1918
    • Brieven uit 1919
    • Brieven uit 1920
  • For Us Mem
  • Kiekjes van onze Watersport
  • De Oldehûs State
• Familie Van den Berg

Brief 8 januari 1919 – origineel

Crêvecoeur 8 Jan. 1919

Beste Mem, Pake, Beppe en Tante,
Hoe gaat het met mem? Ik en Jannie vinden de mutsen en de toetes heel mooi. Heit was Maandag erg laat. Hij had de trein in Utrecht gemist. Het zal zoowat half vijf zijn geweest. Met ons is alles goed. Wij zijn in het geheel niet onwennig van Heit en Mem geweest. Met den hond gaat het uitstekend. Vandaag is er weer een mooie geschiedenis met mij en den hond gebeurd: Ik maakte mij klaar om naar school te gaan. Den hond zag dat en hij dacht zeker dat hij mee mocht. Ik ging naar buiten. Den hond volgde. Ik dacht dat hij wel naar huis zou gaan. Maar ik had het mis. Hij ging mee. Ik had alle moeite gedaan om hem naar huis te krijgen. Maar tevergeefs. Op de vaste brug kwam ik Meester tegen. ‘Wat moet dat monster hier doen?’, vroeg hij. Ik zei dat hij met mij meegelopen was en ik geen kans zag om hem thuis te krijgen. ‘t is mooi hoor’, zeide hij. Ik vroeg hem waar ik hem moest laten. ‘Ik weet het niet’, zei hij, ‘maar niet binnen’. Ik had geen lus om hem maar te laten loopen. Ik heb hem toen maar buiten aan die hooiberg gebonden tot het uur om was. Nu hou ik maar op, want we moeten eten. Dina en Jannie zullen hier nog wel wat bijschrijven. Vele groeten van ons allen. Sultan kon zijn eten niet op vanavond. Uw Auke.

(Het tweede gedeelte is door Sybe geschreven)

B.E.
Ik ha hjoed nei Lith west. De bern binne net unwennich fen ús sizze se. Dou kint – as dat dos net foroare noch wol in wike weibliuwe. De houn wie sa bliid for him sei Auke do ’t er iver buiten doar kaem! ’t Liket, det er wol mei de bern op hat. Jantsje hoasset hwet. Auke woe wer nei skoalle. Ik ha in mar reisgje litten. Hy is der net min der fen wirden. Ik scil efkes nei de post. To sjen, as der ek biricht fen dy is. Auke hat de brief allinne klear makke – Rojue groetenisse S.

Janny heeft geen zin om te schrijven en Dina is naar Huysmans om melk. Maar het is tijd, dat de brief in de bus komt, zoodat Dina en Janny later maar aan de pen moeten. Ik ga er met Sultan op uit. Uw S.

Brief 8 januari 1919 – vertaling
Beste Eke,
Ik ben vandaag naar Lith geweest. De kinderen zijn niet onwennig van ons, zeiden ze. Je kunt – als dat dus niet verandert – nog wel een week wegblijven. De hond was zo blij hem te zien, zei Auke toen hij weer buiten aankwam! Het lijkt dat hij wel met de kinderen kan opschieten. Jannie hoest wat. Auke wou weer naar school. Ik heb het maar laten gaan. Hij is er niet minder van geworden. Ik zal even naar de poort toe gaan als er ook bericht van Jannie is. Auke heeft de brief allen klaargemaakt. Veel groeten uit Empel. Sybe.

Brief 28 maart 1919 – origineel

Geartsje en Otto binne nei de krite west en to gean werom kaem, hwent der moasten ljue yn twa weinen. Nou wienen hja 1 ûre thús en de oaren earst om 4. Dy hawwe yen in poas sitten te merakeljen by Kalma – as Thys de Boer mei is, den giet it net sa gau. In moaie joun hawn, mar mocht it minne waer noch al ris in lege stoel. De Stiensers hawwe Dokter Blom spile – forfyske nei Dokter Klaus fen Rössum.
Ik haw it stik lêze, mar ’t voldie my net, ’t is net rjucht Frysk; de tael wol, mar de tastannen net, derfor moast it better omwirke wêze. Yn ’t spylje foel it mei neffens Geartsje.
Ik sit by de tafel to klomjen. Wy stoke hwet wy dogge, mar rjucht waerm wirdt it net. Antrachiet is sa op en de korf bârnt min. Jimme mei wol winskje nei better waer oars wirdt it in minne reis. Auke sa mar alline thús. Nou der hawwe in iter minder in ‘e kjeld. Hy kin fen ’t simmer wol komme, dan hawwe wy den wer hwet. De helt fen it túntsje is om, mar noch neat der yn – ik kom mei sa waer de doar net út. Wy hoapje dat April it better dwaen seil as Maert. To sjens, Fader.

En Jan mar moai mei nimme wel, wel. Doch Auke Dine net al to folle pleagje.

Brief 28 maart 1919 - vertaling

Geertje en Otto zijn naar de polder geweest en zullen terugkomen, want er moesten mensen thuis zijn. Nu waren ze om 1 uur thuis en de anderen pas om 4 uur. Die hebben nog een poos zitten te grappen bij Kalma – als Thijs de Boer mee is, dan gaat het niet zou gauw. Een mooie avond gehad, maar door het slechte weer nogal eens een lege stoel. De mensen uit Stiens hebben Dokter Blom gespeeld – in het Fries vertaald als Dokter Klaus van Rössum.
Ik heb het stuk gelezen, maar het voldeed mij niet, het is niet echt Fries: de taal wel, maar de toestanden niet, daarvoor moet het beter omgewerkt zijn. In het spelen voelt het overeenkomstig met Geertje.
Ik zit bij de tafel te kleumen. Wij stoken wat wij kunnen, maar echt warm wordt het niet. Antraciet is zo op en de korf brandt slecht. U wilt mee wensen naar beter weer, anders wordt het een slechte reis. Auke zomaar alleen thuis. Nou dan, we hebben een eter minder in de kou. Hij kan van de zomer net zo goed komen, dan hebben wij (er) weer wat. De helft van het tuintje is om, maar nog nooit erin – ik kom met zulk weer de deur niet uit. Wij hopen dat het in april beter zal zijn dan in maart
Tot ziens, Vader.

En Jannie maar mooi mee nemen, wel, wel. Laat Auke Dine niet te veel plagen.

Brief 1 mei 1919 – origineel

(Het eerste gedeelte van deze brief lijkt te ontbreken)

Vader ook nog wat er bij wil schrijven zal ik nu maar eindigen. Wat is Jannie zeker blij dat Mennie weer thuis is, niet waar? Uwe liefh. Moeke.

Oer de opmerkings fen Sibe scil ik skriuwe.
Hwet bot en bod oangiet dit. Van Dale seit: bot = einde.
Een touw bot vieren = een touw ruimte geven tot het einde. In sommige streken noemen de jongens het vliegertouw ‘bot’.
Ik bin wend to sizzen – de draek bod jaen. Bod = ek romte. ‘Der is noch in hânbreed bod – den strûpt de boel der ûnder’ seit men by heech wetter. Immen dy’t hwet for in oar keapje scil, kriget b.g. bod oan f 500.- ta.
Bot en bod liket dus itselde to wêzen. Ik scil Sytstra ris freegje. Fen Griet krige ik de fûgelpleatsjes nou binne de serie’s, dy’t ik ha, kompleet. As Y. nou yet de tekst stjûrt, den is ‘t yn’e es.
Wer hawwe wy dizze sizwizze wei? Hâldt dit ek forband mei ‘S’ de heak fen in ketling?
Ik bin sa min as in strie – de kjeld hat my to pakken. Jister stouwden hjir de snieflokken – fen nacht hat it gans hwet reind nou is ’t sachter.
Wier yn R’dam al hwet drokker as yn Maesslús en op ’t fort net Auke. Jantsje fêst bliid. Myn groeten hjir ek by. Pake.

Brief 1 mei 1919 – vertaling
Over de opmerkingen van Sibe zal ik schrijven. Wat ‘bot’ en ‘bod’ aangaat dit. Van Dale zegt: bot = einde.
een touw bot vieren = een touw ruimte geven tot het einde. In sommige streken noemen de jongens het vliegertouw ‘bot’.
Ik ben gewend te zeggen – de ‘draek bod jaen’ (NL: het vliegertouw laten aflopen). Bod = ook ruimte. ‘Er is nog een handbreed bod – dan stroomt de boel er onder’ zegt men bij hoogwater. Iemand die wat van een ander kopen zal, geeft bijvoorbeeld een bod van f 500.-.
Bot en bod lijken dus hetzelfde te zijn. Ik zal Sytstra eens vragen. Van Griet kreeg ik de vogelplaatjes, nu zijn de series die ik heb compleet. Als Y. nu nog de tekst stuurt, dan is het in orde.
Waar hebben wij deze zegwijze van? Houd dit ook verband met ‘S’ de haak van een ketting?
Ik voel mij zo slap als was – de kou heeft mij te pakken. Gisteren vielen hier de sneeuwvlokken – vannacht heeft het heel wat geregend, nu is het zachter.
Was in Rotterdam al wat drukker dan in Maassluis en op het fort met Auke. Jantje vast blij. Mijn groeten hier ook bij. Pake.

Briefkaart 13 mei 1919 – origineel

Mitselwier, 13 Maeije 19

B.B.
Nou it op beantsjewaer begjint to lykjen seach ik myn selgûd ris nei en founder by de beantsjes mei giele pûlen dy’t ik forline jier fen Sibe krige. Graech wol ik nou, sa gau as ’t kin, witte of det stam ef stokbeantsjes binne. Stokkers of rys haw ik net en ús sels in bril op’e noas to setten de hiele simmer, der hawwe ek net folle sin oan.
It liket my oars moai gûd ta – hja binne sa gled en brún as kofjebeane.
As ik jim’ wier den socht ik for Auke in onderdak yn ‘e Bosch for de heale wike den kin er Woansdeis en Snjeons thúskomme, det riden en rinnen falt ôf; ’t is altyd gjin moai waer. As fr. B. op’e stoel sit is ’t âlde wer yn praet en menearen mar oars is de pit der hwet út. Us jirpels en peultsjes steane moai.
Wy binne wol aerdich op stap mar ik haw in bylsje mei iten op. O. sit yet op’e distributie en ’t sol der tearret drok, mar om’e pocht. Mei rjue groetenis fen Fader.

Briefkaart 13 mei 1919 – vertaling

Metslawier, 13 mei 1919

Beste kinderen,
Nu het op boontjesweer begint te lijken, zag ik mijn zaaigoed een keer na en vond daarbij de boontjes met gele peulen, die ik verleden jaar van Sibe kreeg. Graag wil ik nu, zo gauw als het kan, weten of het stam- of stokboontjes zijn. Stokboontjes of rijst heb ik niet en onszelf een bril op de neus te zetten de hele zomer, daar hebben we ook niet veel zin in.
Het lijkt mij anders mooi zaaigoed – ze zijn – niet te glad en bruin als koffiebonen.
Als ik u was, dan zocht ik voor Auke onderdak in Den Bosch voor de hele week, dan kan hij woensdagen en zaterdagen thuiskomen, dat rijden en lopen valt af; het is altijd geen mooi weer. Als vrouw B. op een stoel zit is het oude mensje weer in praat en meneren maar anders is de pit er wat uit. Onze aardappels en peultjes staan mooi.
Wij zijn wel aardig op stap, ik heb maar een beetje eten op. Otto zit nog op de distributie en het zal er druk zijn, om te zwoegen.
Met vele groeten van Vader.

Brief 21 mei 1919 – origineel

Mitselwier, 21 Maeije 1919

B.B.
Ik ha yn myn kast stean: J.H. Knoop Tegenw. Staat of historische beschrijvinge van Friesland, waarin dezelfs Ligging, Gesteldheid enz. vervolgens de Wereldlijke en Geestelijke regeeringsform enz. duidelijk aangegeven worden. Leeuwarden A. van Linge en comp Boekverkoper 1763 yn learen bân 539 blz. tsjok. Op’e leste blz. stiet, dat it tweede Deel ter Drukperze zal bezorgd worden, waarin we gaan verhandelen de 20 Grietenijen, met haare Dorpen, Buurten enz. en de 11 steden. Dat fen my scil dus wêze kinne it foarste diel. As jy nou it twade diel keapje, kinne wy ris rúlje. F 5.- scoe my to folle wêze – ik scoe mar ris tingje en de man der op wize dat in 2de diel sa folle net kostje moat*. *: In ryksdaelder woe wirdich toch my. Heit hie dit âlde boek ris op in boekerigste to Ljouwert kocht in wy wienden dat der gjin 2de diel wier hwent op ’t titelblêd stiet net fen eerste deel. Nou ’t ik er wer yn snuffelje lêz ik hwet ik skreau. Ik mei wol graech ris yn ’t âlde boek lêze en scoe it 2de diel ek wol ris yn hânnen ha wolle.
Sjuch dus it bûsjild mar ris oer – ik haw it net sa rom. Tiisdei komme jim’ mem en Yke hjir is ’t plan.
Us tún stiet net sa best – it is to droeg – ik doargjin. Beantsjes lizze en ’t wol ek net fyn. Yn’e jirpels fretterij. Uns groetenissen. F.

Brief 21 mei 1919 - vertaling

Metslawier, 21 mei 1919

Beste kinderen,
Ik heb in mijn kast staan: J.H. Knoop, Tegenwoordige staat of historische beschrijvingen van Friesland, waarin dezelfde ligging, gesteldheid enz. Vervolgens de wereldlijke en geestelijke regeringsvorm. enz. Duidelijk aangegeven waarover. Leeuwarden, A. van Linge en co Boekverkoper 1763 in leren band, 539 blz. dik. Op de laatste bladzijde staat, dat het tweede deel ter perse zal bezorgd worden, waarin we de 20 grietenijen, met haar dorpen, buurten enz. en de 11 steden gaan verhandelen. Dat van mij zal dus het eerste deel kunnen zijn. Als jij nu het tweede deel koopt, kunnen wij eens ruilen. F 5.- zou mij te veel zijn – ik zal maar eens berichten en de man erop wijzen dat een 2de deel toevallig niet zoveel kosten moet*. *: Een rijksdaalder zou het waard zijn, lijkt mij. Vader had dit oude boek eens op een boekenmarkt te Leeuwarden gekocht. en wij wisten niet dat er een tweede deel was, want op het titelblad stond nooit van eerste deel. Nu ik er weer in snuffelde, lees ik wat ik schreef. Ik mag wel graag eens in het oude boek lezen en zou een tweede deel ook wel eens in handen willen hebben.
Bekijk het zakgeld maar eens – ik heb het niet zo ruim. Dinsdag komt uw moeder en Yke hier, is het plan.
Onze tuin staat niet zo best – het is te droog – ik ga door. De boontjes liggen en het gaat ook niet goed. Op de aardappelen vraatschade. Onze groeten, Vader.

Brief 3 juni 1919

Dinsdagavond, 3 Juni 19

Beste S. E. en kinders!
Alle dagen blijft het er bij om te schrijven, doch nu maar niet wêer uitstellen tot morgen. Zoo als Gij wel weet zijn uwe Moeder en Tante Yke hier verleden week een paar nachten geweest.
Dinsdag met de 10 uur trein gekomen en Donderdag avond met de 7 uur trein hier weer vandaan. Wij hebben een paar aardige dagen gehad; doch wij vonden dat uwe Moeder al oudscher is geworden. Tante Yke was nog al dezelfde en vleurig. Zij hadden een goede reis wêer gehad: Wat blijft me dat koud deze week toch bijzonder. Vader is er daarom maar niet uit geweest; het gaat anders tegenwoordig nog al aardig, wij maken het beide goed, G. en ik. Auke is dus Maandag met zijn reizen begonnen naar den Bosch; hoe lijkt het hem toe? Jannie blijft dus alleen daags bij Memmie. Harmen en Lien zouden anders met de Pinksterdagen hier komen, doch zijn hier in teleurgesteld, doordat Hijnk Kruiswijk ernstig ziek is geworden. Verleden Vrijdag hebben wij de laatste brief van Harmen gehad, het leek toen iets beter. Hij had last van de nieren en had de Zondag van te voren een maal of vier van die aanvallen van stuipen bij gehad, zoodat ze alle nachten bij hem moesten waken. Mevrouw haar reumathiek was ook weer minder geworden, zoodat die daags met 100 gr. Phar. in de serre lag. Neltje was overgekomen, en had eeniger tijd verlof gekregen. Harmen had een week verlof aangevraagd, om hen mede behulpzaam te zijn, dat het was me daar een toestand. Zij konden nu natuurlijk niet komen, het spijt ons wel, maar hier kan men niet voor.
De opbrengst voor Heerema State is hier goed geslaagd, 234 gulden en 85 cent. G. en Renske Reiding hadden een gedeelte, Vr. Groenewold en P. Humalda en Kees Walda zijn vrouw en Hinke Wiesma. Not. teekende 50 en E. Botma 25 gulden, dat was van twee direct al 75 gulden enz. Gij zult het bericht van vr. Anema wel in de courant hebben gezien, dat ze verleden Zaterdag bevallen is van een levenloos meisje, het is wel heel jammer. Het was twee maanden te vroeg en het kind was geheel misvormd, dus maar een geluk dat het dadelijk overleden is.
Met vr. Anema gaat het nog al aardig, het is natuurlijk een heele teleurstelling. Gister avond is het begraven. De wagen van Lubberts met Gerben de Vries en Anema in de wagen, en verder geen drukte. Ik vraag dan maar eens bij Afke hoe of het met haar gaat, want om zoo gauw er heen te lopen, vind ik niet goed. Ieder ziet hier uit naar regen, de tuin wil niet recht opschieten om het wêer.
De aardappels bloeien al; de regenbak wordt ook al holler, dat wij er zeer zuinig mee omgaan. Do. Voest voldoet best, hij bezocht de gemeente trouw, en er komt goed volk in de kerk. Wij moeten nu Zondags half elf heen; nieuwe tijd op verzoek van Nijkerk heeft hij dit gedaan. Otto is nog op de distributie anders nog niet in uitzicht.
Er worden nog twee nieuwe wonings gebouwd, op de tuin van de oude stelp, die de gemeente gekocht heeft, tegenover, Woudstra en vr. Edema.
Klaas Woudstra zal trouwen, die komt in de eene, en Gerten Stitsma gaat trouwen en komt in de andere. Met Juli moeten ze klaar zijn. Juf Wouda is laatst ook getrouwd, en woont in het huisje van Dirk Slagman. Nu wordt het donker, en moet maar eindigen hopende ook eens weer bericht terug te ontvangen. Dag Auke en Jannie! Wees allen van ons gegroet, Uwe liefh. Moeke. N. v. Loon-Roorda.

Brief 13 juli 1919 – origineel

Zondag, 13 juli 1919

Beste S. E. kinders!
Ik zal maar intijds beginnen te schrijven, en allereerst U allen maar feliciteeren met den dag van 16 dezer, met de verjaring van Jannie; al zes jaar wordt Jannie nu, hopende dat wij dit nog vele malen mogen doen. Wij hadden altijd deze week nog eens bericht verwacht, daar wij allen het laatst hadden geschreven; alle posten dachten wij er zal nog wel eens een briefkaart komen. Gaat Auke al wêer naar school? De waterpokken zijn nu zeker wêer hersteld. Ik ben laatst de Donderdags wêer thuis gekomen uit Groningen, maar al weer verreisd, het reizen en trekken kan ik maar niet meer over zoo het schijnt. Ik knap nu weer aardig op, maar kon van morgen nog niet naar Mawier (Metslawier -red-), daar is Vader nu heen. J. en ik zijn net de Maandags middags een poosje bij Meester Timmer en zijn vrouw geweest, en hebben daar een kopje thee gedronken. Zij waren nog al flink beide, maar Juffrouw Timmer had het met het hart te doen, zij mocht beslist niet van huis, niet in spoor of tram; zij wonen daar heel mooi aan de Friesche Straatweg. Geertje is een paar nachten met de huishoudster van Ds. Voest naar Vries, naar haar ouders. Gister middag half twaalf zijn ze met de fiets naar Buitenpost gegaan, dat hebben ze nog al goed getroffen, toen was het nog droog weer, tegen den avond was het hier wêer regen. Dinsdag middag komen ze wêer terug; een paar dagen kon ik mij nu wel weer redden, dat ging nog al. Van Harmen en Lien kregen wij verleden week een brief; Hijnk Kruiswijk was de vorige week voor het eerst eens in de tuin geweest. Mevr. haar reumethiek ging op en af. Ik ben toen ook even bij Joske Booijenga geweest, zij moest nu verleden week al een half uur bestraald worden, en telkens weer langer. Deze week kwam de Vrouw hier even, maar het ging nog niet haar vooruit. Sloot is er Zondags meest naar toe, ik geloof het zit haar aan de ruggewervel; en ze moest veel rust nemen, dat krijgt zij daar meer in Groningen als ze thuis gebleven was. Vrouw Anema is nu weer goed gezond, wij zien haar wel weer fietsen. Heb ik al geschreven dat Mevr. Groenier de tweede ook heeft te verwachten? Uit Wartena hebben wij in tijden geen bericht gehad. Trijntje Humalda was naar Roden geweest voor een veertien dagen en had in de terugreis Mina en Kee in de trein getroffen die waren naar Kees van Dijk geweest; die wonen nu te Wedde. Ik heb verleden week ook weer eens briefkaart naar Wijnaldum geschreven.
Hoe is het met Griet gegaan van Douwe en R. is die overgegaan met de H.B.S.? ik heb haar naam er niet bij gezien. Tot zoo ver, nu zal ik het verder maar aan vader overlaten. Ik hoop dat het stoofje naar de zin zal wezen met Jannie, vandaag maar eens probeeren. De inmaak glazen die hier nog waren, konden er nu geschikt bij. Verder maar een pleizierige dag. Uw liefh. Moeke!

Hopende nu spoedig eens wat van U allen te horen.

(Nu het gedeelte geschreven door Vader)

B.B. Nou moat ik mar hwet. Pake winsket Jantsje en jimme ek lok mei de 6de jierdei. Beppe hat to Grins in stoofke kocht dat hjir by giet. Memmie moat it ljochtsje opstekke as dat brûkt moat hear! Op ‘e pleatsjes steane sproakjes liket my ta, ‘t scil wol moai lykje by skimerjoun. In trekpotsje scil der wol wêze, mar tige moai der mei boartsje. Giet Auke al wer nei Bosch? ‘t Scil hast ek wol fekansje wêze tink ik. Haw we him den to wachtsjen ef wirdt de reis t o biswierlik wy hearre der wol ris fen.
‘t Gefal mei Jan Kooi(stra) ha ‘t Eke yn ‘e krante sjoen tink ik. It wier sa. Jan moast ris nei Ealsum to timmerjen, hy is feint by de Ba’s (Booijenga’s -red-) en wier de moarn hwet let for de trein – dy stie al by ‘t stasjon do ‘t hy noch healwei wier. Do rinne. Kroltje hie tsjinst en seach him oankommen, dy hie in kaertsje for him klear, de conducteur efkes wachtsje en Jan kaem noch mei. Alhiel efter de pûst foel hy op in bank del en sei noch “det wier op ‘e kraech om ôf letter better oppasse”. Efkes dernei sakke er yn elkoar en to Dockum seach mn al gjin libben mear oan him. De dokter waerd helle nei ‘t hy yn ‘t stasjon dellein wier en die constateare de dea. Tillegrafearje nei Booijenga’s en Japik op ‘e stoomfyts der hinne nei dat Minke warskoge wier. Dy der letter hinne mei Lubberts wein. Twa dochters Anna en Gaatske binne thús om sykte. Jan wier de kostwinner, it hiele doarp wier ûnder de yndruk.
Troch in forsom fen de dokter to Dockum, kaem in dokter fenwege de Ryksforsekeringbank earst op ‘e brigraffenis dei en ‘t lyk wier al biierdige. De femylje joech do tastimming ta opgraving fen ‘t lyk as dat nedich oandield en in wike letter is dat bard. It resultaet der fen is yet net bikend. De útkearing scil der fen ôfhinge. De Ba (Booijenga -red-) scille wol in pear wike lean útkeare tink ik, mar hwet den? Anna, de dochter, is lid fen de Apostolyske gemeinte to Ljouwert, hjar oansteande in sergeant ek en dy steune tige wirdt der sein – dy ljue hildige de lear “al het mijne is het lieve” mar ik tink det hja sels net folle hawwe. De foargonger fen die secte kaem ek al oer earder seach dy hjir ek wol. De haltechef fen Morra heart ek by dy gemeinte. De jongen fen Minke en Jan, der binne trije, binne op ‘e jongste nei in jonge fen 12, 13 jier dy ‘t by de ferfoer is, om fierens. De iene is timmerfeint, die oare soldaet. De jouns fen de bigraffenis kuierje de hiele smite om ‘e bûrren, krekt ef ‘t brilloften wier – hja riddenearje Jan syn tiid wier der en “de Heer zal voorzien”. Minke mei ‘t gouden earizer, langlêsten kirge, en de flut op mei de femylje nei de trein bringe – men kin der net by.
Fen Harm fen ‘e moarn (Moandei) in postpakket mei hwet fisk for Moeke mûdhoun (zeelt). Mei notaris Kruiswyk knapt it moai op – hy hie al ris wer nei Woerden west for saken dy ‘t gjin útstel lije koene. Mei Mefrou wol ‘t net hwet de rimmetyk oangiet. Neef Jongedyk to Stienwyk forhinne te Genemuiden skreau my langlêsten dat in 40 fabrikanten om St. hinne plan hiene in febryk to stiftsjen om der yn hjar eigen spillen to reperearjen en sa moaglik ek klear meitsje te kinnen. Hy tocht as soks ek ris hwet for Harmen wêze koe. Ik haw H. der oer skreaun en nou is dy yn briefwiksel mei de hearen – hwet dat wirde kin wit ik net – mar ‘t like Lútzen net sa gek ta. Ik skreau oan H. hwennear de hearen him brûke koenen as directeur, hwent der wier ‘t siikjen om neffens Lútzen, der moast goed salaris en frij hûs bitingje. Dan wirdst baes Jochum yn ‘t great skreau ik him ef Pot en Terborg yn ‘t lyts.
Lien like it al moai ta, dy neamde him al “baesje”. L. neamde in febryksgebou fen 25 by 10 M. en f 40.000.- oandielen kaptael mien ik.
H. hâldt wol fen prutsen, ‘t koe wrammels wol hwet for him wêze. Wy moatte mar ôfwachtsje. Ik haw him oanredt persoanlik der ris hinne. L. wol him wol helpe en sa.
It boek fen Sibe doch ik hjir mar by – ik haw der mei nocht yn omlêzen. Hof syn epistels yn Swanneblommen hat S. sjoen, tink ik. Myn hiele brief oan him, to minsten hwet it kopstik oangiet hat hy mar ôfprinte mar hwet Jo oer “op en út” skreau hawwe allegearre net – ik kin oan soks neat dwaen fensels en ‘t scil ek net sa slim wêze, dat jo nomme der by stiet.
Fen de ûtjowers Meijer en Schaafsma to Lj. krige ik in oanbieding fen âlde Fryske boeken. Op it Oude Fryske terp en de jierboeken fen Foeke Sjoerds haw ik skreaun – har dy wiernen al útforkocht. Hja krigen wol ris wol in exemplaar en scoenen den om my tinke.
It waer is mar wer herstich. Geartsje treft it net yn Drinte. Us tún is neat foardielich. De jirpels binne wol aerdich mar joune net folle – de stambeantsjes bloeie en dy fen jimme steane wol aerdich neffens it waer. Der komme ranken oan. De beijen rypje o sa langsam. De mage fen Moeke jowt him hwet del, mar jister wier ‘t wer efkes mis. De middeis in inkeld jirpel en hwet stoofde woarteltsjes hawn en hwet gehak. Fisk, rys ef potstrou (boekweitenjanke) det moat de kost wêze.
Nou sounens en ek ris werom skriuwe. Maike Kee hjar jierdei is ‘t Tongersdei. Fader.

Brief 13 juli 1919 – vertaling (van het Friestalige deel)

Beste kinderen, nu moet ik maar wat. Pake wenst Jantje en jullie ook geluk met de zesde verjaardag. Beppe heeft in Groningen een theelichtje gekocht dat hier bij gaat. Memmie moet het lichtje aansteken als dat gebruikt moet worden. Op de plaatjes staan sprookjes lijkt mij zo, het zal wel mooi lijken in de schemering. Een theepotje zal er wel zijn, maar zeer mooi ermee vermaken. Gaat Auke alweer naar Den Bosch? Het zal haast ook wel vakantie zijn, denk ik. Hebben we hem dan te verwachten of wordt de reis te bezwaarlijk; wij horen er wel eens van.
Het geval met Jan Kooi(stra) heeft Eke in de krant gezien, denk ik. Het was zo. Jan moest naar Ealsum om te timmeren, hij is knecht bij de Booijenga’s in de morgenuren wat laat voor de trein, die stond al bij het station toen hij nog halverwege was. Toen rennen. Kroltje had dienst en zag hem aankomen, die had een kaartje voor hem klaar, de conducteur even wachten en Jan kwam nog mee. Helemaal buiten adem viel hij op een bank neer en zei nog ‘dit was kantje boord, later beter opletten’. Even daarna zakte hij in elkaar en in Dokkum zag men al geen leven meer in hem. De dokter werd gehaald nadat hij op het station neergelegd was en constateerde de dood. Telegraferen naar de Booijenga’s en Japik op de stoomfiets erheen nadat Minke gewaarschuwd werd. Die ging er later heen met Lubbert’s wagen. Twee dochters, Anna en Gaatske, zijn thuis vanwege ziekte. Jan was de kostwinner; het hele dorp was geschokt.
Door een voorsom van de dokter in Dokkum kwam een dokter vanwege de Rijksverzekeringsbank eerst op de begrafenisdag en het lijk was al ter aarde gesteld. De familie gaf toen toestemming voor de opgraving van het lijk als dat nodig gevonden werd en een week later is dat gebeurd. Het resultaat ervan is nog niet bekend. De uitkering zal ervan afhangen. De Booijenga’s zullen wel een paar weken loon uitkeren, denk ik, maar wat dan? Anna, de dochter is lid van de Apostolische Gemeente in Leeuwarden, haar aanstaande, een sergeant, die steunt het gezin ook erg, wordt gezegd – die lui huldigde de leer ‘al het mijne is het lieve’, maar ik denk dat zij zelfs niet veel hebben. De voorganger van die sekte kwam ook over, eerder was hij er ook al. De haltechef van Morra hoort ook bij de gemeente. De jongens van Minke en Jan, er zijn er drie, zijn op de jongste na – een jongen van 12, 13 jaar die bij het vervoer zit – ver van huis. De ene is timmermansknecht, de andere soldaat. De avond van de begrafenis kuierde de gehele menigte door de buurt, net alsof het een bruiloft was – ze redeneerden dat Jan’s tijd was gekomen en de Heer zal voorzien. Minke met het gouden oorijzer, enige tijd geleden gekregen, en de flut op met de familie naar de trein brengen – men kan het niet bevatten.
Van Harm vanmorgen (maandag) een postpakket met wat vis voor Moeke, mûdhoun (zeelt). Notaris Kruiswijk knapt mooi op – hij is al weer eens naar Woerden geweest voor zaken die geen uitstel konden hebben. Met mevrouw gaat het niet wat betreft de reumatiek.
Neef Jongedijk uit Steenwijk, voorheen uit Genemuiden, schreef mij enige tijd geleden dat 40 fabrikanten uit de omgeving van Steenwijk het plan hebben een fabriek te stichten om daarin hun eigen assen te repareren en zo mogelijk ook klaar te kunnen maken. Hij dacht dat zulks ook wel wat voor Harmen kan zijn. Ik heb Harmen erover geschreven en nu heeft ‘ie een briefwisseling met de heren – wat dat worden kan weet ik niet – mar het lijkt Lútzen geen gek idee. Ik schreef Harmen of de heren hem kunnen gebruiken als directeur, want daar zoeken ze naar volgens Lútzen, er moet een goed salaris en een vrijstaand huis te bedingen zijn. Dan wordt hij baas Jochem in het groot, schreef ik hem, of Pot en Terborg in het klein.
Lien leek het al mooi, die noemde hem al “baasje”. Lien noemde een fabrieksgebouw van 25 bij 10 meter en f 40.000.- aandelenkapitaal, meen ik.
Harmen houdt wel van rommelen, het kan warempel wel wat voor hem zijn. We moeten maar afwachten. Ik heb hem aangeraden er eens persoonlijk heen te gaan. Lien wil hem wel helpen en zo.
Het boek van Sybe doe ik hier maar bij – ik heb het met plezier uitgelezen. Hof’s epistels in zwanenbloemen heeft Sybe gezien, denk ik. Mijn hele brief aan hem, tenminste wat het kopstuk aangaat, heeft hij maar afgedrukt; maar wat u over “op en uit” geschreven heeft allemaal niet – ik kan daaraan vanzelfsprekend niets doen en het zou ook niet zo slim zijn, dat uw naam er erbij staat.
Van de uitgevers Meijer en Schaafsma uit Leeuwarden kreeg ik een aanbeiding van oude Friese boeken. “Op het oude Friese terp” en de jaarboeken van Foeke Sjoerds heb ik geschreven (om aan te kopen -red-) – maar die waren al uitverkocht. Ze krijgen wel eens een exemplaar en zullen dan aan mij denken.
Het weer is weer herfstachtig. Geertje treft het niet in Drente. Onze tuin levert niets op. De aardappels zijn wel aardig, maar geven niet veel – de snijbonen bloeien en die van jullie staan er aardig bij ondanks het weer. Er komen stekjes aan. De bessen rijpen o zo langzaam. De maag van Moeke komt wat tot rust, maar gisteren was het weer eventjes mis. ‘s Middags een enkele aardappel en wat gestoofde worteltjes gehad en wat gehakt. Vis, rijst of postro (hete bliksem van boekweit) dat kan gegeten worden.
Nu, gezondheid (gewenst -red-), en schrijf ook eens terug. Donderdag heeft Maike Kee haar verjaardag. Fader.

Brief 17 juli 1919 – origineel

Sneintomiddei 17 Juli 19

B.B.
Jisterjoun krige ik de boeken fen M. en Schaafsma te Ljouwert en op eigen ban en boete haw ik oan de fa. skreaun det ik mai de ‘zending niet te vreden kon zijn’. Trije fen de boeken binne yn ’t Latyn. Ik miende earst fen ien en det it er twa misten mar do’t ik al myn Latyn byelkaar skrabbe hie haw ik útmakke, det de 1ste bân trije boeken ynhâldt. De beoken binne op’e nij en net opsnijd. De bledsiden fen dat earsten deel rinne troch en efter oan stiet ‘finii libri tertii’ en foarop it titelblêd lies ik ‘libri tres’ en ik lies derút derde boek mar dat scil wêze drie boeken. De caputs rinne net troch en do foun ik ek op blz. 111 Liber tertii en foaryn liber primus en op blz. 38 liber secundus. Efter op de bân stiet Worperi Thaboritae chroni con frisiae.
It 4de boek is yn twa dielen en it 5de is it tsjokste beide nederlandsk. De skiednis rint oan 1523 ta. Worp wier prior fen ’t kleaster Thabor to Rinsumageast en de boeken binne printe te Ljouwert 1847, 1850 en 1871 en útjoun fen it Friesch Genootschap van Oudheidkunde enz. Nou wit jo der alles fen hwet ik der fen wit Sibe – scil ik it saekje werom stjûre ef is dat to mâl? It 4de en 5de boek liket wol lezen wirdich mar ik fen it boerebedrog om 3 boeken latyn der by to dwaen sûnder dat men soks út de oanbieding opmeitsje kin. Der stiet: 5 boeken, Kronyken fen Friesland van Worp van Thabor. Ik scil it skriuwen fen die hearen en fen jo ôfwachtsje.
Jy freegje nei dy de Vries. Nou dat hearskip is nei de klucht by Groenewold úthelle, einliks to bikintenis kaem en do is hy ôfreisge nei syn âlders op’e Jouwer, fierder witte wy hjir net. Wol det hy net yn syn nije bitsjinning fen klerk to Winterswyk torjucht koe. Fen dizze sikterij of waerd men der ynljochte hwet baes as hy wier en do wier de kaert forjoun for him. By syn bikentenis sei hy neffens Kruizinga ús polysje dat it pistol syn houten pypke wier en it masker syn greate pet dy’t hy foar de eagen litsen hie. Gr. hâldt syn ein ek fêst en sa is ’t ôfroun. Wy biskôgje it hiele saekje as in grap dy hwet to fier roun. Nou is Mitselwier weryn opspraek. In soan fen Hespel de Haan, Klaes, wier mei ien fen L. nei Grinslân hin foar wirk forline wike. Dat slogge net en do binne dy knapen nei Ljouwert swalke, hawwe to Miedum in kou út it lân helje en beaen dy foar det de merk op wier to keap oan for fielst to min. Joegen forkearde nammen op ens. Rekken mei ’t spil oan en waeroer troch de pelysje oppakt.
Klaes is noch net thús. Hespel winsket him den en syn men gâlt hiele dagen seit men. ’t Is ek al slim.
Men hat nea fen Klaes syn forkearden heard mar ’t gefal leit der ta. Dy fen L. wier sa’n ûnderhâns keapmantsje fen 18 jier, Klaes is 24 en hat 4 jier as soldaet yn Brabân omtvarke scil der wol hwet oanleard hawwe, tink ik.

(Gedeelte door Moeder geschreven)

Nu moet ik hier ook nog maar wat bij krabbelen. Jannie is dus wel met het stoofje ingenomen, nietwaar Jannie? het was een drukke dag voor Eke met het feest. Geertje is die Zaterdags toen naar Vries gegaan, en des Maandags avonds weer thuis gekomen. De Zondags waren ze per fiets naar Rolde gegaan en hebben en bezoek gebracht bij Ds. Homan en Jetje; Jetje was zeer blij dat ze weer eens een bekende bij zich had, en weer Friesch kon praten. Zij hadden daar een kopje thee gedronken. De kleine Bert was o zoo’n drukke jongen, maar een aardig kereltje. Kleine Sjoerd lag in ‘t ledikantje; het was er o zoo mooi in Rolde, maar jammer dat de menschen niet naar de kerk willen; er waren die morgens maar vijftien geweest. Ds. Homan had hen weer op stap gebracht door het bosch van Rolde, en zoo waren zij over Assen wêer naar Vries gefietst. De Maandags morgens op reis naar Anlo; bij een Oom en Tante gegeten en zoo weer naar Groningen met de fiets. Zij hadden Ynske ook een bezoek gebracht; die is er nu al vijf weken geweest, het beterde al wat, maar het gaat niet zoo hard vooruit. Sloot gaat er meest om de veertien dagen een paar nachten heen; en brengt de Vrouw dan weer berichten. Ik verwacht ook haast eens weer bericht uit Wijnaldum, hoe of het daar me de familie gaat. In de Courant hebben wij gezien, dat Steegstra op het drietal staat te Ried, en wel No. 1, hij zal dus wel kans hebben. Wat reis heeft Sybe naar Maassluis gehad? Hij trof slecht wêer. Het is dus in de laatste tijd hard achter uit gegaan zeker met Zwanenburg. Heeft Mina ook pensioen? Vader wil er nog wat bij voegen, zoodat ik nu maar zal eindigen. Dag Auke en Jannie. Beppe.

(Vader vervolgt zijn brief)

Nou ik noch ris. Us giele beantsjes stean goed mar hawwe fen de wyn lit, as de hast ris hwet sinne komt scille se wol goed jaen. Rankje dogge se net – ik haw der stokken (rys) om’e nocht by set, hwent it like my ta det se it al dwaen scoene sa’t E. ek al skreau. Us trije jirpels binne best en de hjerst jirpels begjinne nou oan to setten nei de rein. As ’t moai waer ynfalt, de siikte is ’t sizzen fen de ûngeloksprofeten. De peulen binne tsjin ‘e groun oanwaeid en hast plat reind us beide beammen by de gevel hast om sa waeide it hjir forline wike.
Geartsje en Hinke Veenstra binne mei in bos roungien for in boattocht fen de skoalbern op 5 Aug. Hjoed wirdt dy bos lege by skradu oan hûs – de bern hawwe sels f 60.- sparre mar de boat moat f 75.- kostje en den hawwe de bern yet neat. De reis scil nei Ljouwert. Notaris foun it rinnen mei de bos út – de iene sjoch oars te folle nei de oare – mar nou binne der dy’t er hast neat yndogge hear ik wol oan Geart.
As Auke net tige graech nei Fryslân wol allinne moat hy stil thús bliuwe tinkt my. De kin hy dwaen is litte nei wolgefallen en wy hawwe gjin lijen mei him. Hy kin ek ûnwennich wirde en derby sims net rjuchthalich – hwet wirdt it den in spil mei sa’n jongkje. Né, den moat hy letter mei jimme komme. Moeke hjar âld mage wol ek net rjucht om lyk. De kjeld wirket der ek op yn – middei in koart op bêd en meast jouns 10 ûre net helje kinne. Op bêd bin ik waerm en haw ik minder lêst is ’t der. As ’t him net del jaen wol, wol ik oars ris nei Ljouwert mar den haw ik it net redt. ’t Is ek net sa slim – mar goed is ’t net. Ik bin forkâlden. ’t Is ek gjin simmerwaer. Sjuch blad I.

(Dit staat op blad I)

Ik wit net ef Moeke ek oer hjar sels skreaun hat, mar ’t is sa ik siz. Sibe skriuwt nou p.o. wol in brievekaert ef ik de boeken mar los snije scil ef werom stjûre. Fader.

Brief 19 juli 1919 – vertaling (van de Friestalige tekst)

zondagmiddag, 17 juli 1919

Beste kinderen,
Gisteravond kreeg ik de boeken van M. en Schaafsma te Leeuwarden en op eigen verantwoording heb ik aan de firma geschreven dat ik met de ‘zending niet tevreden kon zijn’. Drie van de boeken zijn in het Latijn. Ik meende dat eerst van één en dacht dat er twee misten, maar toen ik al mijn Latijn bij elkaar geschraapt had, heb ik het uitgemaakt dat de eerste band drie boeken bevat. De boeken zijn opnieuw en niet opgesneden. De bladzijden van dat eerste deel lopen door en achteraan staat ‘finii libri tertii’ en voorop het titelblad lees ik ‘libri tres’ en ik lees daaruit ‘derde boek’ maar dat zal zijn ‘drie boeken’. De hoofdstukken lopen niet door en toen vond ik ook op bladzijde 111 ‘liber tertii’ en voorin ‘liber primus’ en op bladzijde 38 ‘liber secundus’. Achterop de band staat ‘Worperi Thaboritae chroni con frisiae’.
Het vierde boek is in twee delen en het vijfde is het dikste, beiden Nederlands. De geschiedenis loopt tot aan 1523. Worp was prior van het klooster Thabor te Rinsumageast en de boeken zijn gedrukt te Leeuwarden in 1847, 1850 en 1871 en uitgegeven door het Friesch Genootschap van Oudheidkunde enz. Nu weet u er alles van wat ik daarvan weet, Sybe – zal ik het zaakje terugsturen of is dat te dwaas? Het vierde en vijfde boek lijkt wel te lezen waardig, maar ik vind het boerenbedrog om drie boeken in het Latijn erbij te doen zonder dat men zulks uit de aanbieding opmaken kan. Er staat: ‘vijf boeken, Kronieken van Friesland van Worp van Thabor’. Het zal het schrijven van de heren en u afwachten.
Jij vroeg naar die De Vries. Nou, dat heerschap is na de klucht naar Groenewold uitgeweken, eigenlijk tot bekentenis gekomen en toen is hij afgereisd naar zijn ouders te Jouwer, verder weten wij hier niets. Wel dat hij niet in Winterswijk terecht kon in zijn nieuwe benoeming als klerk. Vanuit de secretarie werd men ingelicht wat voor type hij was en toen waren de kaarten vergeven voor hem. Bij zijn bekentenis zei hij volgens Kruizenga, onze politieagent, dat het pistool zijn houten pijpje was en het masker zijn grote pet, die hij voor de ogen gelaten had. Gr. houdt zijn eind ook vast en zo is het afgerond. Wij beschouwen het hele zaakje als een grap die wat te ver gegaan is. Nu is Mitselwier weer in opspraak. Een zoon van Hespel de Haan, Klaas, was met één van L. naar Groningen voor werk, verleden week. Dat slaagde niet en toen zijn die knapen naar Leeuwarden gezworven, hebben te Miedum een koe uit het land gehaald en boden die voordat de markt begon te koop aan voor veel te weinig.
Gaven verkeerde namen op enzovoort, raakten in de problemen en werden door de politie opgepakt. Klaas is nog niet thuis. Hespel verwenst hem dan en zijn moeder huilt hele dagen, zei men. Het is ook al te erg.
Men heeft nooit van Klaas’ onhandelbaarheid gehoord, maar het geval ligt er nu. Die van L. was zo’n onderhands koopmannetje van 18 jaar. Klaas is 24 en heeft vier jaar als soldaat in Brabant rondgeslingerd en zal er wel wat aangeleerd hebben, denk ik.

(Nu volgt moeders gedeelte in het Nederlands)

(Tweede gedeelte van Vader)

Nu ik noch eens. Onze gele boontjes staan goed, maar hebben door de wind geleden. Als er een keer eens wat zon komt, zullen we wel goed gaan. Uitlopen doen ze niet. Ik heb er stokken (rijst) bijgezet, tevergeefs, want het leek mij dat ze het al zouden doen (het uitlopen -red-), zo Eke ook al schreef. Onze nieuwe aardappels zijn best en de herfstaardappelen beginnen nu te groeien na de regen. Als het mooie weer invalt, de ziekte is het zeggen van de ongeluksprofeten. De peulen zijn tegen de grond aangewaaid en haast plat geregend en beide bomen bij de gevel haast om, zo waaide het hier verleden week.
Geertje en Hinke Veenstra zijn met een bus rondgegaan voor de boottocht van de schoolkinderen op 5 augustus. Vandaag wordt die bus geleegd bij schemering aan huis; de kinderen hebben zelf f 60.- gespaard, maar de boot moet f 75.- kosten en dat hebben de kinderen nog niet. De reis gaat naar Leeuwarden. De notaris bedacht het lopen met de bus. De ene geeft meer dan de andere; maar nu zijn er die er haast niets indoen, hoor ik wel van Geertje.
Als Auke niet zeer graag alleen naar Friesland wil, moet hij maar stil thuisblijven, lijkt mij. De vorige keer is wel bevallen en wij hebben geen last van hem. Hij kan ook onwennig worden en daarbij soms niet rechttierig; wat wordt het dan een spel met zo’n jongetje. Nee, dan moet hij later met jullie komen. Moeder’s oude maag wil ook niet goed gaan. De kou werkt er ook op in; ’s middags even in bed en meestal ’s avonds de 10 uur niet kunnen halen. In bed ben ik warm en heb ik minder last dan toen. Als hij niet over wil komen, wil ik anders eens naar Leeuwarden, maar dan heb ik het niet gered. Het is ook niet zo erg. Maar goed is het niet. Ik ben verkouden. Het is ook geen zomerweer. Zie blad I.

(Dit staat op blad I)

Ik weet niet of Moeke ook over haarzelf geschreven heeft, maar het is zoals ik zeg. Sybe, schrijf nu per ommegaande maar een briefkaart of ik de boeken maar zal lossnijden of terugsturen. Vader.

Briefkaart 21 juli 1919 – origineel

Mitselwier, 21 Juli 19

B.B.
Fen Meijer en Schaafsma krige ik in skriuwen det de fiif boeken kronieken van Friesland fen Worp van Thabor ad. f 3.- útforkocht binne. Hy kin my helpe oan ien ef mear ex. ‘nieuw’ ad. f 5.-. Ho stean jy nou ûnder ’t gefal. Skriuw my dit ljeafst gau hwent dy ljue freegje my ek om neijer biricht. Ik stel my for dat dy 5 boeken yn ien bân by elkoar binne. Sy scille wol by elkoar pasje lyk as de 5 boeken Mozes. ’t Is in roaf dy âlde boeken. Ik bistelde lêst er It âlde Fryske terp en de boeken fen Foeke Ljoerds en dy wiernen ek foart.
Jim antiquair skriuw my oer. Winsemius scoe neijer biricht dwaen as er ris in ex. hie ef wist. Ik haw der net safolle for oer, wy moatte mar ris sjen. Ho is ’t mei jimme en de bern? Wy binne wol aerdich soun.
Mei rjue groetenissen. F.

Briefkaart 21 juli 1919 – vertaling

Metslawier, 21 juli 1919

Beste kinderen,
Van Meijer en Schaafsma kreeg ik een bericht dat de vijf boeken 'Chronieken van Friesland van Worp van Thabor' à f 3.- uitverkocht zijn. Hij kan mij helpen aan één of meer 'nieuwe' exemplaren à f 5.-. Hoe sta jij nu tegenover dit geval? Schrijf mij dit liefst gauw, want die lui vragen mij ook om nieuwer bericht. Ik stel mij voor dat die 5 boeken in één band bij elkaar zitten. Ze zullen wel bij elkaar passen net als de 5 boeken Mozes. 't Is een moeite om die oude boeken te krijgen. Ik bestelde laatst 'It âlde Fryske terp' en de boeken van Foeke Ljoerds en die waren er ook niet meer. Uw antiquair schreef mij erover. Winsemius zou nieuw bericht geven als hij eens een exemplaar had of wist. Ik heb er niet zoveel voor over, wij moeten maar eens zien.
Hoe is het met jullie en de kinderen? Wij zijn wel aardig gezond. Met vele groeten, van Vader.

Brief 13 augustus 1919 – origineel

Mitselwier, Aug. 19

B.B.

Hjirby ús lokwinsken mei de jierdei fen Sibe, dat er yn sounens yet forskate folgje meije.
Hjoed, Tiisdei wier it hjir in drokke dei. De forieniging fen Folkformeits hâldde in jongeskeatspartij. Der wiernen 17 parturen fen 3. It waer wier sa moai as ’t mar koe en der wier gans hwet folk by ek út oare plakken. Der wiernen jonges út Dockum, Ternaert, Holwert, Moarre, Eastrum, Nijtsjerk en der waerd fûl keatst. De alderdom wier fen 12 ta 16. de middei noch sekrinnen fen feinten en manljue en fammen en troude frouljue lienen hjar best, hwa it gaust ‘Metslawier’ ophingen koe. Elts krige in bakje mei de 10 litters op houtsjes dy’t oan spikers oan in latte ophinge wirde moasten. Geartsje hat it fier brocht, mar Saakje Schröder en Fr. V.d. Heide krigen priis en preemje. In gûchelder Ben Ali-Libi jaech for de bern in foarstelling de oerdeis en joun is ’t great feest by Jaarsma for greaten. Ben Ali scil der syn kinsten ek forloane en slags foardrage.
Ik sit thús to briefskriuwe en Moeke leit op bêd. G. en O. fensels by J. Wol mei Moeke wer net. Iderkear pine. Jister drokker wer helle en dy hat nou in string dieet foarskreaun. Deis 3 liter lauwe molke en 2 leppels slaedoalje oars neat brûke. It oerjaen hâldt nou op mar de pine noch net alhiel.
Forline wike stéfêst moarns en jouns twisken 11 en 12 ûre bigong it en den nou en den oerjaen net tsjin steande de oars neat ynkaem as hwet rys en hwet fisk middeis en fierder in buk en hwet môlke. It sliepen wirdt yn’e foarnacht ek sa hwet neat – en den deis suf. Ik wird der ûngerêst oer. ’t Sit him de mage forby tinkt dokter oan de duodenum of 12 finger term. Tingersdei wol hy de ûntlesting ûndersiikje. Sa stean de saken, ’t is in lestich gefal en ’t kin sa op den duer net. Sounens haw ik der ek gjin forstân fen. Foar forline wike hie ús dominy B. út fen húzen, in heit en mem mei in dochter fen 19 jier neef fen de pastor. De jongfaem studearet musyk en sang en declamatie. Wy binne in joun nei de pasterij west en do hat hja ris loswest; wol moai – tige op’e kinst fensels. Hja hie musykboeken ens. mei en hja âlde hear sjongt, ek moai. Nou founen se yn’e pasterij út, hja koenen wol ris in pear nûmers yn’e tsjerke sjonge in pear solo’s en in pear duetten. By ús repertoire en wy op bar op’e piano de fieding.
Dernei in middei nei ’t oargel. Moeke wist nearne fen. De jouns in advocaetsje by dominy en lekker sliepen de hiele nacht. Great sukses yn’e tsjerke de sneins. De bariton stimme fen de heit foldoe it publiek better as de sopraen fen de dochter. De ljue wenje to Nymegen en likje fen’e rinten – hy hie fraegen in boek– en musykhandel lean ‘k en wennen yn Sluis.
Der yn’e buert hawwe hja yet yn hofsté, hear ik wol. Hjoed foar in wike hawwe skoalbern en âlders in boattocht dien fen Dockum oer Birgum nei Ljouwert. Geartsje ek mei en mear jonge fammen. Moai waer en tige wille hawn, to Lj. yn’e bioscoop.
Fen Harm tiding dat hy en Lien miskien yn ’t lêst fen dizze moanne noch ris komme. Fen Stienwyk en oare soldaetsjes hearde hy yet neat. St. en Gr. nei Rie, der wier net sa maklik to kommen skreau jim mem jister. Yn Winaem wier ’t goed. Ho giet it mei de bern binne jimme ek foart west? Wy bliuwe thús. Ik bin ek net rjuchthalich. Net sa slim. Moeke hat fen ‘e middei in koart yn ’t lân west en ik de hiele dei.
De broer fen jifr. Vd Meer is hastich stoarn to Bilthoven wer hy en syn frou yn pension wiernen. Hy wier net rjucht by de tiid hawwe wy heard – mar it rjucht witte wy der net fen.
Jiffrou is hommels ôfreisge do it dea biricht kaem. Hja wier sels ek net goed en hie al 3 wike forlof foar de fokansje bigong. Hja is noch net wer thús, scil nou wol mei de lêste wike dwaende wêze. De plaechsister giet mei in Septimber oan‘e mar en jiffer Baarda hat sels in húshalding opset to Nijtsjerk. De alde jiffrou bliuwt dos wer allinne oer.
Fen Klaes Hespels de fédief (jimme hawwe der wol fen lêzen yn’e krante) heart men neat, hy sit mei syn kameraet yet yn foararrest.
Ik lêz iverich yn Warp fen Thabor – mar oan ien stik wei kin it net. Men wirdt wé fen al die fuchterij ûnder de skieringers en fetkeapers. Ik haw Meijer en Schaafsma f 5,25 oermakke p.p.
Oan ús giele beantsjes komme pûltsjes, mar hja hawwe to folle fen ‘e wyn hawn to lijen om goed hja bislach krijge to kinne.
G. kaem sa pas efkes thús. ’t Wier stampfol by Jaarsma en Ben Ali die it mar moai, hy hie Tjibbe Booijenga de himdrok út litsen wylst er jas en festje oan hie. Hinke skamme hjar derom.
Nou moat ik ophâlde. Moeke roept om warme molke en ik moat dizze brief ek moch yn’e bos bringe. Moeke braekte wer hwet. Dach A. en J. Us groetenissen jim Fader.

Ik hâld krekt oanteikening to wat der bart mei de patient om dokter goed op’e hichte to bringen. Hy sjocht der saek net ta lichtjes yn liket my ta.

Brief 13 augustus 1919 – vertaling

Metslawier, 13 augustus 1919

Beste kinderen,
Hierbij onze gelukwensen met de verjaardag van Sybe, dat er in gezondheid nog verscheidene volgen mogen. Vandaag, dinsdag, was het hier een drukke dag. De Vereniging van Volksvermaak hield een jongenskaatswedstrijd. Er waren 17 parturen van 3. Het weer was zo mooi als het maar kon en er was heel was volk bij, ook uit andere plaatsen. Er waren jongens uit Dokkum, Ternaard, Holwerd, Morra, Oostrum, Nijkerk en er werd fanatiek gekaatst. De leeftijd was van 12 tot 16. ’s Middags nog zaklopen van jongens en mannen en meisjes en getrouwde vrouwen leenden zich best, wie het snelst ‘Metslawier’ ophangen kon. Iedereen kreeg een bakje met de 10 letters op houtjes, die aan spijkers aan een lat gehangen moesten worden. Geertje heeft het ver gebracht, maar Saakje Schröder en Fr. v.d. Heide kregen prijs en premie. Een goochelaar, Ben Ali-Libi, gaf voor de kinderen een voorstelling overdag en ’s avonds is het grote feest bij Jaarsma voor de groten. Ben Ali zal daar zijn kunsten ook tonen en werken voordragen.
Ik zit thuis brieven te schrijven en Moeder ligt in bed. Geertje en Otto vanzelf bij J. Het gaat met Moeder weer niet goed. Iedere keer pijn. Gisteren de dokter weer gehaald en die heeft nu een streng dieet voorgeschreven. Dagelijks 3 liter lauwe melk en 2 lepels slaolie, anders niets, gebruiken. Het overgeven houdt nu op, maar de pijn nog niet helemaal. Afgelopen week steevast ’s morgens en ’s avonds tussen 11 en 2 uur begon het en dan nu en dan overgeven niettegenstaande de ander niets inkwam dan wat rijst en wat vis ’s middags en verder een kruikje met wat melk. Het slapen werd in het begin van de nacht ook zowat niets en er overdag suf. Ik word er ongerust van. Het zit voorbij de maag, de dokter denkt aan de duodenum of twaalfvinger darm. Donderdag wil hij de ontlasting onderzoeken. Zo staan de zaken, het is een lastig geval en het kan zo op den duur niet langer. Gezondheid, daar heb ik ook geen verstand van. Verleden week had onze dominee B. gelogeerd, een vader en moeder met een dochter van 19 jaar, naast de pastor. Het jonge meisje studeert muziek, zang en declamatie. Wij zijn een avond naar de pastorij geweest en zij is eens losgegaan. Wel mooi – zeer kunstig, vanzelf. Ze had muziekboeken enz. mee en heeft met haar oude heer gezongen. Ook mooi. Nu vonden ze in de pastorij uit, dat ze wel eens een paar nummers in de kerk konden zingen, een paar solo’s en een paar duetten. Bij ons repertoire en wij om de beurt op de piano als begeleiding. Daarnaast ’s middags naar het orgel. Moeder wist nergens van. ’s Avonds een advocaatje bij de dominee en lekker slapen de hele nacht. Groot succes in de kerk ’s zondags. De baritonstem van de vader voldeed het publiek meer dan de sopraan van de dochter. De mensen kwamen tot uit Nijmegen en ze leven van de opbrengst. Hij had vroeger een boek- en muziekhandel, geloof ik en woonde in Sluis. Daar in de buurt hebben ze nog een hofstede, hoorde ik. Vandaag voor een week hebben de schoolkinderen en ouders een boottocht gedaan van Dokkum over Bergum naar Leeuwarden. Geertje was ook mee en meer jonge meisjes. Mooi weer en zeer fijn gehad, te Leeuwarden naar de bioscoop.
Van Harm bericht dat hij en Lien misschien aan het eind van deze maand nog eens komen. Van Stienwyk en andere soldaatjes hoorde hij nog niets. St. en Gr. naar Rie er was niet zo makkelijk te komen schreef jullie moeder gisteren. In Wijnaldum was het goed. Hoe gaat het met de kinderen, zijn jullie op vakantie geweest? Wij blijven thuis. Ik ben ook niet echt gezond. Niet zo erg. Moeder is ’s middags kortstondig op het land geweest en ik de hele dag.
De broer van juffrouw Van der Meer is onverwacht gestorven te Bilthoven, waar hij en zijn vrouw met pensioen waren. Hij was niet meer bij de tijd, hebben we gehoord – maar het fijne weten wij er niet van.
Juffrouw is haastig afgereisd toen het overlijdensbericht kwam. Zij was zelf ook niet goed en had al 3 weken verlof voor de vakantie begaan. Zij is nog niet thuis, ze zal nu wel met de laatste weken bezig zijn. De pleegzuster gaat met september aan het meer en juffrouw Baarda heeft zelfs een huishouding opgezet te Nijkerk. De oude juffrouw blijft dus weer alleen over.
Van Klaes Hespels de veedief (jullie hebben er wel over gelezen in de krant) hoort men niets, hij zit met zijn kameraad in voorarrest. Ik lees ijverig in Warp van Thabor – maar aan één stuk door lezen kan ik niet. Men wordt ongelukkig van al die gevechten over de Schieringers en Vetkopers. Ik heb Meijer en Schaafsma per persoon f 5,25 overgemaakt.
Aan onze gele boontjes komen peultjes, maar ze hebben te veel onder de wind geleden om goed hun beslag te kunnen krijgen.
Geertje kwam daarnet even thuis. Het was stampvol bij Jaarsma en Ben Ali deed het maar mooi, hij had Tjibbe Booijenga de hemdrok uitgetrokken, terwijl hij jas en vest aanhad. Hinke schaamde zich er voor.
Nu moet ik ophouden. Moeder roept om warme melk en ik moet deze brief ook nog op de bus doen. Moeder braakt weer wat. Dag Auke en Jannie. Onze groeten van jullie Vader.

Ik hou nauwkeurig aantekeningen bij wat er gebeurt met de patiënt om de dokter goed op de hoogte te brengen. Hij neemt de zaak niet lichtjes op, lijkt mij zo.

Brief 26 augustus 1919 – origineel

Maandag avond 25 Aug. 19

Beste S. E. en kinders!
Aller eerst maar gefeliciteerd met Eke haar verjaardag hopende dat wij dit nog vele malgen mogen doen.
De brief van Eke hebben wij Zaterdag morgen ontvangen, en die van Auke Zaterdag avond; wij konden het best lezen hoor Auke, hij had het goed duidelijk geschreven, en veel nieuws ons er van verteld van de reis. Jelui hebben prachtig wêer getroffen en veel genoten, zeker.
Koning en de vrouw en Greetje zijn verleden Dinsdag naar Amsterdam gegaan, en Willem en Hinte zullen (als het ten minste doorgaat) a.s. Zaterdag naar Amsterdam; de familie Loonstra is verleden Maandag weer weggegaan. Met mij gaat het nu aardig vooruit. Dokter houdt mij nog maar steeds aan de melk dieët, daags 3 liter en ‘s morgens en ‘s avonds een halve eetlepel slaolie. Hij is hier sedert vandaag voor een veertien dagen ook niet weer geweest.
Het braken houdt op, en pijn heb ik ook bijna niet meer. Ik doe ook al weer wat lichte bezigheden mêe. Wij hebben Harm en Lien morgen avond met de half zeven trein te verwachten. Netje moest de volgende Dinsdag weer weg, zoo lang hadden zij tijd. Nu moet Vader er nog maar wat bijschrijven, later maar eens wel meer. Dag Auke en Jannie! Uw liefh. Moeke.

Ynske is een paar nachten thuis geweest, en moest vandaag weer weg. Zij betert anders aardig, 38 minuten moest zij daags bestraald worden; maar zij moest er al wêer heen. Zij zag er best uit, van morgen is ze hier even geweest. Sloot zou ze naar Grijpskerk brengen.

(Hierbij volgt een bijdrage van Vader)

Oan dizze kant myn lokwinsken. ’t Giet mei Moeke lokkich aerdich foarút. Jimme skreauwe fen der oars yn forsjen. Ja, dat is wol sa, mar ik fortrou ús dokter oars wol en ik fiel wol oan him, dat as it sa net wol, miskien de operaesje tafel it plak wirdt. Wy sjugge der tsjinoan Moeke rint nei de 60 en wy hawwe hjir yn ’t doarp twa foarbilden, dat it mes ek altyd net ofdwaende is. Gerrit Westerhuis is fen ’t simmer opereare en hjitte alles wer ite to kinne do’t hy thús kaem mar hy leit al wer foar anker. Syn skoansoan – de man fen Doutzen – is forline jier ek oan ’e mage opereare – dokter hat dy man nou ek oan ’e môlke, út need, want dy mar wol net wer nei Ljouwert ûnder ’t mes, howol dokter it him oanredt. Nou’t de pine hast oer is en ’t braken ophâldt, krije wy wer moed op ‘e kans foarâl Moeke. De suffichheid is ek oer. Wy hoopje dat it sa oergean scil. ’t Is sa frjemd sa gewoan wei, as der gjin pine is, docht it net sear ho stiif as den ek yn ‘e maegstreek drukt wirdt en dochs scoe ‘k sizze moast soks sear dwaen as ’t in tige swalm ef ‘onsteking’ weze scoe.
Lik nou mar net útkomme dat ik oer operaesje skriuw oan gjin ien. In great wonder dat sister Kee skreaun hat – wy hawwe yn tiden gjin letter út Warten hawn. Wy hienen hjir langlesten 5 libbene flean masjines, Auke, greate. 2 âlde en 3 jonge oaijevaers, dy jaegen moaie demonstraties yn sweefflecht, flak boppe it doarp – en Jan efter op ‘e fyts – goed fest hâlde seit Pake. De brief út Winaem hawwe wy al krige dat hat in moai reiske west jonge. Pake wier al 22 jier foar ’t hy ris yn Great Mokum seach sa giet de tiid foarút. Nou Crêvecoeur is better as in arke for f 40 yn ‘e wike. Moat dat net yn ‘e moanne wêze?
Nou dit brief moat foart en ik haw mear te skriuwe dos hâld ik op. Ik doar der net tsjin oan net Ljouwert to Woansdei en Harm en L. binne der ek krekt thús. Tige groetenissen. Fader.

Brief 26 augustus 1919 – vertaling

(Vertaling van het Friestalige deel van Vader)

Aan deze kant mijn gelukwensen. Het gaat met Moeke gelukkig aardig vooruit. Jullie schreven dat het er anders naar uitzag. Ja, dat is wel zo, maar ik vertrouw onze dokter anders wel en ik voel wel aan hem, dat als het zo niet wil, misschien de operatietafel de plaats wordt. Wij kijken het aan. Moeke loopt tegen de 60 en wij hebben hier in het dorp twee voorbeelden dat het mes ook niet altijd afdoende is. Gerrit Westerhuis is van de zomer geopereerd en zou alles weer kunnen eten toen hij thuiskwam. Maar hij lag alweer voor anker. Zijn schoonzoon, de man van Doutzen, is verleden jaar ook aan de maag geopereerd. Dokter heeft die man nu ook aan de melk gezet. Nu de pijn haast over is en het braken opgehouden, krijgen wij weer moed, vooral Moeke. De suffigheid is over. Wij hopen dat het zo zal overgaan. Het is zo vreemd, gewoon weg, als er geen pijn is. Het deed niet zeer, hoe zwaar dan ook in de maagstreek wordt gedrukt. Toch zou ik zeggen dat zoiets zeer moest doen, als het een erge zweer of ontsteking zou zijn.
Laat nu maar niet uitkomen dat ik over operatie schrijf, aan geen een. Een groot wonder dat zuster Kee heeft geschreven. Wij hebben in geen tijden bericht uit Wartena gehad. Wij hebben hier enige tijd geleden vijf grote levende vliegmachines, Auke, twee oude en drie jonge ooievaars; die gaven mooie demonstraties in zweefvlucht, vlak over het dorp. En Jan achterop de fiets, goed vasthouden, zei Pake. De brief uit Wijnaldum hebben wij al gekregen, dat is een mooi reisje geweest, jongen. Pake was al 22 jaar voordat hij eens Amsterdam zag, zo gaat de tijd vooruit. Nou, Crêvecoeur is beter dan een ark voor f 40.- in de week. Moet dat niet in de maand zijn?
Nou, deze brief moet weg en ik heb meer te schrijven, dus ik hou op. Ik zie er niet tegenop naar Leeuwarden te gaan maandag en Harm en Lien zijn dan ook even thuis. Veel groeten. Vader.

Brief 8 september 1919 – origineel

Metslawier, 8 Sept. 19

B.B.
Us lokwinsken mei de jierdei fen Auke. Hjirby giet in boek for him. ’t Is in Indianeboek scil ‘k mar sizze, mar ’t giet der net sa mal yn oan wei en der sit in moaije strekking yn. Hy scil jimme hjir ef der wol ris nei freegje, hwet er net to goed snapt. Oer H. en L. skreau Moeke al en ek al oer hjar sels. Geartsje is goed soun mar hat it drok en ik bin wol aerdich op stap, moarns hwet near en ’t gat docht my noch sear fen ’t sitten de hiele op in smell hirde bank yn ‘e tribune. Mar de keatspartij wier moai en ik wier de hile simmer net fen honk west. Harmen woeder perfoast hinne de Sneins hat er him hjir yn ‘e greide de lea warch keatst.
De boeken fen Thabor stjûr ik hjir by dan binne dy mar to plak – ik haw der tige yn om lêzen en haw better yn sjuch yn de kribbekeurigens fen Skieringers en Vetkeapers krige.
Do’t Harm hjir wier hawwe wy dokter yet ris komme litten. Kreamfrouljue hienen ’t him hwet drok makke oars hie hy út him sels al earder wer keam. Forline hat hy ris wersjoen en tastimming ta in aei jown.
’t Is in frjemd spil. Deis is ’t goed mar jowns om alves en toalven bigjint der wer pine to kommen net sa slim, mar dochs Moeke wirdt der wekker fen of kin net wer yn ‘e sliep komme. Dat dûrret in pear ûre sims. Wy hawwe op ‘e man ôf mei dokter praet en ik haw him foarslein nei in speciliteit to gean for ûndersiik. Dat kin om him wol mar hy jowt de forsikering dat medicine neart jowe nou’t gefal ek net for melkdieet stean wol. Der is in anotomisch gebrek oan ef by de mage is syn sizzen en dat kin allinne lans operatieve wei forholpen wirde. Nou riedt hy ús dr. Mulder to Ljouwert tige oan mar dy is nou krekt mei fekansje foart. ’t Tsjin Moeke seit hy ‘je bent net in menschje voor een operatie – slank en mager men is er zoo maar by, ik zou het maar doen dan is u er af’. Moeke hat alle fortrouwen yn Tichelaar en sjocht der net sa bot mear tsjin oan. ’t Gaat ook niet dadelijk aan’, seit dokter. Eerst wordt er een foto met ex-stralen gemaakt van de maagstreek en daarnaa bevind van zaken gehandeld. Hij vindt het het beste dat de operateur bij ’t nemen der foto is, dan zijn we dadelijk klaar, seit hy. In ’t diakonessen huis is alles daarvoor ingericht. Hy scil Dr. Mulder nauwkeurig inlichten zoodra die weer thuis is, hwet noch in goed wike dûrret.
Wy heare der dan mear fen en skriuwe dan wol ris wer. Moeke hat nou 4 wike oars net as môlke hawn en ’t jowt him net alhiel del. Der moat dus oars yn forsjoen wirde dat biseft Moeke sels ek. Hja wimelt deis hwet om en jowt in inkel pianoles mar oars wirdt it net folle. Hja sjocht efkes yn ‘e tún, leit hwet yn myn stoel mar wol de reed net út. ’t Is in bidoeling. Sy wirdt ek slap en am fen dy môlke drinkerij – mei lijen giet der 3 liter yn. Sa stean de saken. Skriuw gau ris werom – hwet Moeke mei graech in brief krije. Us groetenissen Fader.

Hinke wid. Kooistra krijt in útkearing fen f 1,39 deis salang ha jongste jonge ûnder 18 jier is en den 50 sint minder.

Brief 8 september 1919 – vertaling

Metslawier 8 september 1919

Beste kinderen,
Onze gelukwensen met de verjaardag van Auke. Hierbij komt een boekje voor hem. 't Is een Indianenboek zal ik maar zeggen, maar het gaat er niet zo slecht aan toe en een mooie strekking in. Hij zal jullie af en toe wel eens vragen, naar wat hij niet goed snapt. Over Harm en Lien schreef Moeke al en ook al over haarzelf. Geertje is goed gezond maar heeft het druk en ik ben wel aardig op stap, ’s morgens wat naar en het achterste deed mij nog pijn van het hele tijd zitten op een smalle, harde bank in de tribune. Maar de kaatspartij was mooi en ik was de hele zomer niet van huis geweest. Harmen wilde er beslist heen. ’s Zondags heeft hij hem hier in het weiland, de schat, moe gekaatst.
De boeken van Thabor stuur ik hierbij, dan zijn die maar ter plaatse – ik heb er zeer veel in gelezen en heb beter inzicht in de ontevredenheid van Schieringers en Vetkopers gekregen.
Toen Harm hier was, hebben wij de dokter nog eens laten komen. Kraamvrouwen hebben zich wat druk gemaakt, anders was hij uit zichzelf al eerder teruggekomen. Vroeger heeft hij eens teruggezien en toestemming voor een aai gegeven.
Het is een vreemd spel. Overdag is het goed, maar ’s avonds tegen elf en twaalf begint er weer pijn te komen niet zo erg, maar toch wordt Moeke er wakker van of kan niet weer in slaap komen. Dat duurt soms een paar uur. Wij hebben op de man af met de dokter gesproken en ik heb hem voorgelegd naar een specialist te gaan voor onderzoek. Dat kan volgens hem wel, maar hij geeft de verzekering dat medicijnen niet werken, nu tegen het geval een melkdieet ook niet wilde helpen. Er is een anatomisch gebrek aan of bij de maag is zijn zeggen; en dat kan alleen langs operatieve weg verholpen worden. Nu raadt hij ons Dr. Mulder te Leeuwarden zeer aan, maar die is nu net met vakantie gegaan. Tegen Moeke zei hij: ‘je bent niet een mensje voor een operatie – slank en mager’. ‘Men is er zomaar bij, ik zou het maar doen, dan bent u er af.’ Moeke heeft alle vertrouwen in Tichelaar en ziet er niet zo erg meer tegenop. ’t Gaat ook niet direct gebeuren, zei de dokter. Eerst wordt er een foto met röntgenstralen gemaakt van de maagstreek en daarna, indien nodig, gehandeld. Hij vindt het beste dat de chirurg bij het nemen van de foto’s aanwezig is, dan zijn we dadelijk klaar, zei hij. In het Diaconessenhuis is alles daarvoor ingericht. Hij zal Dr. Mulder nauwkeurig inlichten zodra die weer thuis is, wat nog een goede week duurt. Wij hoorden er dan meer over en schrijven dan weer eens. Moeke heeft nu vier weken niets anders dan melk gehad en het laat haar niet algeheel tot rust komen. Er moet dus voorzien worden in iets anders, dat beseft Moeke zelf ook. Ze waart dus wat rond en geeft een enkele pianoles, maar anders wordt het niet veel. Ze kijkt even in de tuin, ligt wat in mijn stoel, maar wil de laan niet uit. Het is een bedoening. Zij wordt ook slap en lam van dat melk drinken – met moeite gaat er drie liter in. Zo staan de zaken. Schrijf gauw eens terug – want Moeke mag graag een brief krijgen. Onze groeten van Vader.

Hinke, weduwe van Kooistra krijgt een uitkering van f 1,39 per dag, zolang haar jongste jongen onder de 18 jaar is; en dan 50 cent minder.

Brief 16 september 1919 – origineel

Mitselwier, 16 Sept. 19

B.B.
Fen ‘e middei mei tige tank de sappige fruchten krige. Moeke hat al ins in stikje banaen prebearre en ik in pear drúven, Moike Tjits ek dy’t jiste kaem is. Geart mei de banaen graech – ik hâld der net fen, ha ljeaver in par.
Jister moarn is dokter der wêst hy hie in heale wike foart west – ek al flein op Elta – mar ’t wier him net mei fallen. As men nei boppe yn ’t roun seach ef om yen hinne mirk men der omheech der neat fen dat ik sa hird gyng en nei ûnderen like it in soarte fen lânkaert den ris flok der ris skean. It omheech gear en it delkommen joech noch hwet ‘emotie’.
Mei Moeke giet ik mar knap yn in wike sa hwet neame lêst fen en dokter sei den sa mar troch gean en fierder sjen ho’t gean woe – mar oan ‘e molke bliuwe – in pear aeije der by dat koe mar oars gjin iten noch. Oer dr. Mulder scoene wy’t letter mar ris wer hawwe.
Sa wier it jister en wy foaral. Moeke tige bras mar jisterjoune wierne wy krekt op bed, do kaem it Moeke wer op en ha’t hja wer oerjown. Letter goed sliept en hjoed is wer goed op streek. Dit is in lilke tobeksetter mar wy hoopje, det it sa wer ophâlde scil. Dokter hat hwet fen útbraeksel krige for ûndersiik – hy hat noch net fen him heare litten.
As ’t ek wer to drok is mei Moike Tjits scoe’k oars hast net sizze, dy giet stil om en G. soarget for alles. Yn W. is ’t goed. Tjits pikert yet al oer Sytse – dy is foart gien en nea wer tael ef teiken jown. Ut ‘e krante witte hja dat hy yn Batavia by ’t Heechgerjuchtshof pleatst is mar mear ek net. In frjemde soan en sy wolle it foar in oar net iens wêze dat ikt sa is – mar ’t is ús net noflik seit Tjits – hwet ik my bigripe kin. Sytse is foart gien en hat sein – ik kom net wer.
Jim scil Maeije trouwe en komt dan op ‘e pleats – Evert scil op ’t oare lân boerkje en hja hauwen plan de âldskûrre by Midsburren ôf to brekken en der in goede ding fen to meitsjen – de foarein mot yet hecht wêze. Mar hja sjogge ek al tsjin de kosten oan.
Moike Kee is soun, mar woe mei gjin stok mei hjir hinne. T. scoe hja oars al hiel frij hâlde mear kin ‘k der net oan dwaen seit dy. Mei Jan Castelein yn ‘e skrans wol ’t ek net. Syn side is wer bigoun to swollen en de dokter wol wer operearje mar Jan sjocht der tsjin oan, der is him ien kear in stik út de ribbe naem en dat hat him net sa best foldien. ’t Wirdt in lijen seit Tjits, howol ’t nou wer hwet aerdiger wier – hy hie ris wer nei de Kouwemerk wêst.
Hy hie nou guod fen in wonderdokter út Hoarn mar dat wier fensels in geheim. Der is der sels hinne wêst.
Jild by de rûs, mar gjin sounens dat is ek net alles.
Sibrenom en Jannie moei binne mar skoan yn oarder.
Letter mear. De post wachtet. Fader.

Brief 16 september 1919 – vertaling

Metslawier, 16 september 1919

Beste kinderen,
Vanmiddag met veel dank de sappige vruchten gekregen. Moeder heeft al eens een stukje banaan geprobeerd en ik een paar druiven, Moike Tjits ook, die gisteren gekomen is. Geert mocht de banaan graag – ik hou er niet van, heb liever een peer.
Gistermorgen is dokter er geweest, hij is een hele week weggeweest – ook al gevlogen op Elba – maar het was hem niet meegevallen. Als men naar boven in het rond keek of om zich heen, merkt men er omhoog er niets van dat het zo hard gingen; naar onderen leek het een soort landkaart; dan eens vlak, dan eens schuin. Het omhoog gaan en het neerkomen gaf nog wat ‘emotie’.
Met Moeder gaat het, laatste week bezien, welgemaakt en de dokter zei nu zowaar ‘doorgaan en verder zien hoe het wil gaan – maar aan de melk blijven – een paar eieren erbij dat kan maar verder nog geen eten’. Over Dr. Mulder zullen we het later maar weer eens hebben.
Zo was het gisteren en vooral wij. Moeder zeer kwaad, maar gisteravond waren wij op tijd in bed, toen stond Moeder weer op, en heeft ze het weer overgegeven. Later goed geslapen en vandaag voelt ze zich weer goed. Dit is een lelijke terechtwijzing maar wij hopen, dat het zo weer zal ophouden. Dokter heeft wat van het braaksel gekregen voor onderzoek – hij heeft nog niet van zich laten horen. Dat het ook weer te druk is met Moike Tjits zou ik anders haast niet zeggen, die gaat stil om en Geert zorgt voor alles. In Wijnaldum is het goed. Tjits piekert nogal over Sytse – die is weggegaan en heeft nooit meer taal of teken gegeven. Uit de krant weten ze dat hij in Batavia bij het Hooggerechtshof geplaatst is, maar meer ook niet. Een vreemde zoon en zij willen het voor een ander niet eens erkennen dat het zo is – maar het is ons genoeglijk zei Tjits – wat ik me kan begrijpen. Sytse is weggegaan en heeft gezegd – ik kom niet terug. Jim zal in mei trouwen en komt dan om de boerderij – Evert zal op het andere land boeren en ze hebben plannen de oude schuur bij Midsbuorren af te breken en er een goed ding van te maken – het vooreind moet aangehecht zijn. Maar ze zien ook al tegen de kosten op. Moike Kee is gezond, maar wilde met geen stok mee hierheen. Tjits zou haar anders al heel vrijhouden meer kan ik her niet aan doen zij die. Met Jan Castelein in de Skrans wil het ook niet. Zijn zij is weer begonnen te zwellen en de dokter wil weer opereren, maar Jan zag er tegenop, er is bij hem één keer een stuk uit de ribben genomen en dat heeft hem niet zo best voldaan. Het wordt een lijdensweg zei Tjits, hoewel het nu weer wat aardiger was – hij is eens weer naar de veemarkt geweest. Hij had nu spulletjes (medicijnen -red-) van een wonderdokter uit Hoorn maar dat was vanzelfsprekend een geheim. Hij is er zelfs heengegaan.
Geld bij de vleet, maar slechte gezondheid, dat is ook niet alles.
Sibrenom en Jannie zijn moe, maar schoon in orde.
Later meer. De post wacht. Vader.

Brief 20 september 1919 – origineel

Snjeontomiddei 20 Sept.

B.B.
De postwiksel kaem in pear posten letter as ’t pakje, dos yn oarder. Dokter is der Tongersdeitojoun wêst en hie it braeksel ûndersocht. De reis nei Ljouwert is bipaeld nédich, neffens him en wy scille syn rie folgje. Hy hat al oan Dr. Mulder skreaun, die is jisterjoun wer thús kaem.
Yn trije wike scil ’t wol oangean moatte. Moeke sjocht der net sa bot tsjin oan. G. en ik ef ien fen beiden, scil hjar hûze bringe. In pear dagen yn observatie en dan giet it oan, seit Tichelaar. In slimme operatie scil ’t net wêze, seit hy en wy hoapje dat it sa útkomme mei. Wanneer de reis oangiet den skreau ik wol wer. Moeke is jister de hele dei op bed bleaun en hat mar in bytsje lêst hawn – jisterjoune in kromke broekt mar dernei goed sliept, leit hjoed ek noch mar wol der fen ‘e middei ôf. Is goed helder en leit op bed te lêzen en to praten. Nou scil der ris wer in aei yn – jister neat as in heal kanne (2 L) môlke. Harmen haw ik hjoed ek skreaun. Moaike T. is Freed wer ôfstitsen – wie wol fleurich mar pikert hwet oer Sytse. Dy is foartgien mei ’t sizzen – ik kom net werom.
Hy hat wel noch teiken jowen letten. Ut de krante witte hajr de goede oankomst fen ’t skip en letter hie T. in biricht lêzen, dat hy bineamd wier oan de griffie fen it Heechgerjuchtshof to Batavia. Moar wit it sa lyk net, mar ’t is oars al mâl as ’t sa moat. Hy is de forlerne soan. De pleats fen Jan en Sep stiet yn ‘e krante om te forkeapjen. Jan wier al by Adam wêst om boarch for in nije ynhiering hjir ef der, mar dy hat der gjin sin oan. Dat sprekt – hy hat genoch drokte mei syn eigen team. Jim wol ek trouwen en scil den op ‘e pleats. Evert op ’t oare lân boerkje en de âld skûrre op midsbûrren forbouwe is ’t plan. Hja hawwe der l.l. noch lân bykocht.
It hús fen Harm wirdt ek forkocht. Dy komt miskien noch yn ‘e foarein fen de âld pleats to lânne, hwent syn hús scil wol fierst to heech gean, tinkt men. ’t Is in núvere wrâld – rounom krapte yn.
’t Liket ús it beste ta, as Eke oerkomme kin en wol, it docht as de operatie bare is. Ik skriuw mei gaens wol ris wer.
Jimme mem skreau, dat ik mei Moike Yke mar neat woe – de âlde dei scil kin op ’t best wol fiele litte tinkt my.
De parren ens. letter opiten. M. hat der sa hwet neat fen hawn. It mocht net. Fader.

Brief 20 september 1919 – vertaling

Zaterdagmiddag, 20 september

Beste kinderen,
De postwissel kwam een paar posten later dan het pakje; dus in orde. Dokter is er donderdagavond geweest en had een braaksel onderzocht. De reis naar Leeuwarden is bepaald nodig volgens hem, en wij zullen zijn raad opvolgen. Hij heeft al aan Dr. Mulder geschreven, die is gisteravond weer thuisgekomen.
Binnen drie weken zal het wel moeten beginnen. Moeder ziet er niet zo zeer tegen op. Geertje en ik of één van beiden, zal haar wegbrengen. Een paar dagen ter observatie en dan gaat het gebeuren, zei Tichelaar. Een moeilijke operatie zal het wel niet zijn, zei hij en wij hopen dat het zo mag uitkomen. Wanneer de reist begint, dan schrijf ik wel weer. Moeder is gisteren de hele dag in bed gebleven en heeft maar een beetje pijn gehad – gisteravond een beetje gebraakt, maar daarna goed geslapen, ligt vandaag ook nog, maar wel op vanaf ‘s middags. Is goed helder en ligt in bed te lezen en te praten. Nu gaat er weer eens een ei in – gisteren niets dan een 2-literkan melk. Harmen heb ik vandaag ook geschreven. Moaike Tjits is vrijdag weer opgestaan – was wel fleurig, maar piekert wat over Sytse. Die is vooruitgegaan naar zeggen – ik kom niet terug.
Hij heeft later taal noch teken gegeven. Uit de krant weten ze de goede aankomst van het schip en later had T. een bericht gelezen, dat hij benoemd was bij de griffie van het Hooggerechtshof te Batavia. Iets anders weet ik zo net nog niet, maar het is te dwaas als het zo moet. Hij is de verloren zoon. De boerderij van Jan en Sep staat in de krant om te verkopen. Jan was al bij Adam geweest om borg voor een nieuwe huur hier en daar, maar die heeft er geen zin in. Dat spreekt – hij heeft genoeg drukte met zijn eigen broedsel. Jim wil ook trouwen en zal dan op de boerderij komen wonen. Evert op het andere land boeren en de oude schuur op Midsbûrren verbouwen is het plan. Ze hebben er lol noch land bijgekocht.
Het huis van Harm wordt ook verkocht. Die komt misschien nog in een vooreinde van de oude boerderij terecht, want zijn huis zal wel veel te hoog gaan, denkt men. Het is een vreemde wereld, aan alle kanten in krapte.
Het lijkt ons het beste als Eke overkomt en wel als de operatie geschied is. Ik schrijf met gauw wel eens weer.
Uw moeder schreef, dat het met tante Yke maar moeilijk gaat – de oude dag zal op het laatst wel niet mooi voelen, lijkt mij.
Thee, peren enz. later opeten. Moeder heeft er zowat niets van gehad. Het mocht niet. Vader.

Briefkaart 24 september 1919 – origineel

Woensdagmorgen, 24 Sept.

B.B.
Moeke is jistermoarn troch G. nei Ljouwert brocht. ’t Waer wier min mar hja woe nou foart. Mei de wein nei ’t station en ek mei de wein fen ’t station nei ’t Diac. Huis. Ik scil yn ’t lest fen ‘e wike ris sjen sadra wy tiding hawwe fen dit en dat. Fol moed is M. ôfstitsen en G. is in pear ûre by har bleaun. Do’t dy foart gyng, laei hja lekker mei in krûkje yn ’t ledikant. Sadra wy mear wite skreau ik wer. M. scoe jistermiddei as ’t koe ûndersocht wirde. Betterskip mei A. Fader.
V. Loon – Metslaw.

Briefkaart 24 september 1919 – vertaling

woensdagmorgen, 24 september

Beste kinderen,
Moeder is gistermorgen door Geertje naar Leeuwarden gebracht. Het weer was slecht, maar ze wilde nu weg. Met de wagen (auto -red-) naar het station en ook met de wagen van het station naar het Diaconessenhuis. Ik zal haar aan het eind van de week eens zien, zodra wij bericht hebben van dit en dat. Vol moed is Moeder opgestaan en Geertje is een paar uur bij haar gebleven. Toen die wegging, lag ze lekker met een kruikje in het ledikant. Zodra wij meer weten schrijf ik weer. Moeder zou gistermiddag als het kon onderzocht worden. Beterschap met Auke. Vader.

Briefkaart 26 september 1919 – origineel

Mitselwier, 26 Sept.

B.B.
Jouns krigen wy in brievekaert fen Moeke. Best nei ’t sin. Yt en drinkt lekker en sliept goed, hat gjin pine en braekt net – ho kin ’t sa? Yt sûpengrôttenbrij mei krinten en kriget kloppe aeijen. Hjoed binne der 2 foto’s naem fen ‘e moarn en fen middei wer. Wy binne tige benijd nei it röntgen ûndersiik. Fen ‘e moarn bin ik it hûs opbelle en wy waerd fordútsk det de patiente it best makket. Moarns scil ik wer freegje. Dr. T. riedt ús oan net earder to gean as dat Dr. Mulder birjucht dien hat. Ik wit noch net of ik sa lang wachtsje mar it liket nou mar aerdich.
Sibrenom en Moaike, Janna wieren al by Moeke west. Mine, Kee en Anne ek. Moeke is mar best tofreden oer de sister en oer Dr. M. De oare patienten binne ek aerdich. Op hjar seal lizze seis, der scil hwet ofridden wirde hwent dat like Geartsje ek gjin slimme patienten ta. Ik hâld jimme wol op ‘e hichte. Fader.

afz. Metslawier. J. van Loon.

Briefkaart 26 september 1919 – vertaling

Metslawier, 26 september

Beste kinderen,
Vanavond kregen wij een briefkaart voor Moeder. Best naar de zin. Eten en drinken lekker en slapen gaat. Haast geen pijn en braakt niet – hoe kan het zo? Ze eet karnemelkgortenpap met krenten en opgeklopte eieren. Vandaag zijn er 2 foto’s genomen, vanmorgen en vanmiddag weer. Wij zijn zeer benieuwd naar het röntgenonderzoek. Vanmorgen heb ik het huis opgebeld en wij waren beduusd dat de patiënte het best maakte. Morgen zal ik weer vragen. Dr. T. raadde ons aan niet eerder te gaan dan dat Dr. Mulder bericht gegeven had. Ik weet nog niet of ik zolang wacht, maar ik maar ik blijf nu maar aardig.
Sibrenom en Moaike, Janna waren al bij Moeder geweest. Mine, Kee en Anne ook. Moeder is maar best tevreden over de zuster en over Dr. Mulder. De andere patiënten zijn ook aardig. Op haar zaal liggen er zes, er zal een aantal naar huis gaan, want het lijken Geertje ook geen erge patiënten. Ik houd u op de hoogte, Vader.

afz. Metslawier, J. van Loon.

Telegram 26 september 1919
Telegram nr. 31, 11 woorden
Aangenomen te Metslawier op 26 september 1919 om 6 uur 's middags.
Ontvangen te Hedel (Gld.) op 26 september 1919 om 6.50 uur 's middags.
Sonnevelt Hedel Gelderland
Wil Sybesma Crevecoeur zeggen operatie goed afgelopen. V. Loon.

Brief 29 september 1919 – origineel

Mitslawier, Snein

B.B.
Jister G. en ik by Moeke wêst en it best bifoun nei de omstandigheden. Moeke laei restich yn ’t ledikant en wie al gau drok oan ’t forkoel oer alles.
Ik haw it safolle mogelik remd en de sister sei ek, kalm aan het gaat niet zoo best niet te veel praten. Moeke is oer alles tige tofreden oer dokter – bihandeling fen sisters, it selskip ens.
Der binne earst 2 foto’s naem foar de operatie, Dr. M. sei ’t moast bislist en do wier ’t oangien. Ik hie hast pleatselike foardôving letter hwet narcose, sa ek wol sizze.
De wonde die hwet sear mar de toast wier slimmer der mocht net in slokje wetter yn. De sister makke nou en den de lippen ris wiet.
Ik freegje deis per telefoan efkes ho’t giet. Harm hie date al dien hearde ik wol oan de portier, troch die syn earen giet alles en dat is in skiklik man. Hy freget del ik de hoofdsister en den jowt hy antwird.
Koning praet maklik mei him. It diaconessehûs hat no. 115. Sibe scoe it ek ris probearje kinne. Hwet in spil mei Auke niet as ’t nou mar oergiet.
G. en O. binne fen ‘e middei op ‘e fyts gien seamen efkes hearre ik woe’t oars net lije – mar der wier gjin kear oan. Dat komt hjir oan as hja thús binne.
Tige best hawwe G. en O. it bifoun. In ûrke by Moeke west. Gjin koarts hawn – en al in krûs sûpe dronken – letter môlke do’t G. da wier. Nearme lest fen hawn hie fen ‘e middei ek út hjar sels sliept – jisterjoun mei help fen yn spuitsjen. Moeke leit to riddenearjen as thús op bêd seit G. Mar forwege mei hja hjar net. Mine wier der hjoed ek efkes west.
Nou for H. yet it oare heale blêdsje.
Betterskip mei A. en ús groetenissen mei in bliid hert. Fader.


Brief 29 september 1919 – vertaling

Metslawier, zondag

Beste kinderen,
Gisteren zijn Geertje en ik bij Moeder geweest en hebben het best bevonden, naar de omstandigheden. Moeder lag rustig in het ledikant en was al gauw druk aan het verhalen over alles. Ik heb het zoveel mogelijk geremd en de zuster zei ook kalm aan, het gaat niet zo best, niet te veel praten. Moeder is over alles zeer tevreden; over de dokter – behandeling van zusters – het gezelschap enzovoorts.
Er zijn eerst twee foto’s genomen; voor de operatie, Dokter Mulder zei het moest beslist en toen werd het aangegaan. Het had bijna anderhalf uur geduurd, eerst met plaatselijke verdoving, later wat narcose, zou ik wel zeggen.
De wond deed wat zeer, maar de dorst was erger: er mocht niet een slokje water in. De zuster maakte nu en dan de lippen eens nat.
Ik vraag dagelijks per telefoon even hoe het gaat. Harm had dat ook al gedaan, hoorde ik wel van de portier, alles gaat via zijn oren en hij is een schikkelijk man. Hij vraagt alles aan de hoofdzuster en dan geeft hij mij antwoord.
Koning praat gemakkelijk met hem. Het Diaconessenhuis heeft nummer 115. Sybe zou het ook eens proberen kunnen. Wat een gedoe met Auke niet, als het nu maar over gaat.
Geertje en Otto zijn vanmiddag op de fiets gegaan, zouden even hoorde ik wilde anders niet lijden – maar er was geen ontkomen aan. Dat komt hier onderaan als zij thuis zijn.
Zeer best hebben Geertje en Otto het bevonden. Een uurtje bij Moeder geweest. Geen koorts gehad – en al een kroes soep gedronken - later melk, toen Geertje er was. Nergens last van gehad, ze had vanmiddag ook uit haarzelf geslapen – gisteravond met hulp van een spuitje. Moeder ligt te redeneren als thuis in bed, zei Geertje. Maar bewegen doet ze niet. Mine was er vandaag even geweest.
Nu voor Harm nog het andere hele blaadje.
Beterschap met Auke en onze groeten met een blij hart. Vader.

Briefkaart 1 oktober 1919 – origineel

Tiisdeitojoun

B.B.
Ik haw fen ‘e moarn frege en G. is fen ‘e middei mei ’t moaie waer op ‘e fyts ôfstitsen en nou wer thús. Alles best hjir, allinne it sliepen koe better. Joun scoe der om in poeijerke frege wirde. De frou fen Jan Tjerks fen Eastrum laei nou nêst hjar – dy hat it oan ‘e baermoeder en moat ek opereare. De frou fen Rienks Anjum laeit op ‘e oare ôfdieling – nier operatie. Moeke hie hjoed ek in kopke thé hawn o, sa lekker oars sûpe ef molke noch gjin iten ek gjin aeijen. Untlêsting moast ek hwet oanfjûrre wirde. Alles by elkoar naem kinne wy tige tofreden wêze. Auke Jaarsma wier er hjoed tagelyk mei G.
Ho is ’t nou mei Auke. Jowt it ear him del? Ik haw Moaike Yke ek ris skreaun.
Us hertlike groetenissen. Fader.
Van Loon, Metslawier.

Briefkaart 1 oktober 1919 – vertaling

Dinsdagavond

Beste kinderen,
Ik heb vanmorgen gevraagd en Geertje is vanmiddag met het mooie weer op de fiets gestapt en nu weer thuis. Alles best hier, alleen het slapen kon beter. Gisteren zou er om een poedertje gevraagd worden. De vrouw van Jan Tjerks uit Oostrum ligt nu naast haar – die heeft het van de baarmoeder en moet ook geopereerd worden. De vrouw van Rienks Anjum ligt op een andere afdeling – nieroperatie. Moeder had vandaag ook vier kopjes thee gehad, o zo lekker, wat soep of melk; nog geen eten, ook geen eieren. Ontlasting moest ook wat afgevoerd worden. Alles bij elkaar genomen kunnen wij zeer tevreden zijn. Auke Jaarsma was er vandaag tegelijk met Geertje.
Hoe is het nu met Auke? Houdt zijn oor hem in bed? Ik heb Moaike Yke ook eens geschreven.
Onze hartelijke groeten van Vader.
Van Loon, Metslawier.

Briefkaart 3 oktober 1919 – origineel

Ljouwert, Freedtomiddei

B.B.
Kom sa just by M. wei. ’t Giet mar tige best. Hja wier nou út it forband komt en hie alline in pleister op ‘e woune. Hie ek al hwet iten hawn – lekker stikje pudding ens. – ek mocht der ris in aei brûkt wirde. Moeke kriget tige bisiik. Maaike T., M. en K. Frou Hamalda. Sybrenom en Janne moai ek al in pear kear. Ik nou 2 kear en G. 2 kear. Ik hie nou mar in kertierke tiid mar gean fen ‘e middei wer hinne oars is ’t de reis hast net wirdich. M. wol wol graech ris in brief en brievekaert hawwe ek fen jimme. De brief is meigien en it kasje laedtsje sit al fol spillen, ha ik wol sjoen. It sliepen wirdt ek better. Giet it mei Auke nou ek moai foarút?
Tige groete, Fader.

Briefkaart 3 oktober 1919 – vertaling

Leeuwarden, vrijdagmiddag

Beste kinderen,
Kom juist van Moeke vandaan. Het gaat maar matig. Ze was nu uit het verband gekomen en had alleen een pleister op de wond. Had ook al wat eten gehad – lekker stukje pudding enz. – ook mocht er een keer een ei gebruikt worden. Moeder krijgt veel bezoek. Maaike T., M. en K., mevrouw Hamalda. Sybrenom en Janne mooi ook al een paar keer. Ik nu 2 keer en Geertje 2 keer. Ik had nu maar een kwartiertje tijd maar ik ga vanmiddag weer weg, anders is het de reis haast niet waard. Moeke wil wel graag eens een brief en briefkaart hebben ook van u. De brief is meegegaan en het ladekastje zit al vol spullen, heb ik wel gezien. Ik sliep hierom ook beter. Gaat het met Auke nu ook mooi vooruit?
Veel groeten, Vader.

Briefkaart 6 oktober 1919 – origineel

Sneintojoun

G. en O. binne hjoed wer nei Ljouwert west en alles tige best bifoun. M. hie lekker iten sop – jirpels mei fleske – bloemkool – stoafde parren – dessert. Moarn mocht hja ris yn ’t bed sitte en as ’t koe ek ris der efkes ôf. Dokter hie sein as ’t sa foart gyng, den koe hja gau wer nei hûs, yn ’t ginstichste gefal yn ‘e rin fen ‘e wike. Wy scoene der tiding fen krije. ’t Like Moeke sels hwet frjemd ta en ús ek – wy scille it kalm ôfwachtsje. Lokkich det sa goed giet. Mei tige groetenisse ek fen Moeke. Fader.

Briefkaart 6 oktober 1919 - vertaling

Zondagavond

Geertje en Otto zijn vandaag weer naar Leeuwarden geweest en alles zeer best bevonden. Moeke had lekker gegeten soep – aardappelen met vlees – bloemkool – gestoofde peren – dessert. Vanmorgen mocht ze eens in het bed zitten en als het kon ook er even af. De dokter had gezegd als het zo voortging dan konden ze gauw weer naar huis, in het gunstigste geval in de loop van de week. Wij zouden er bericht van krijgen. Het lijkt Moeke zelfs wat vreemd en zo ons ook. Wij zullen het kalm afwachten. Gelukkig dat het zo goed gaat. Allebei veel groeten ook van Moeke. Vader.

Briefkaart 7 oktober 1919

Zondagmorgen tien uur

B. S. E. en kinders,
Gister middag de brief ontvangen; ik was er zeer blij mee. Gister avond voor 't eerst een half uur uit het bed geweest, best voldaan. Gij weet niet hoe gelukkig ik mij gevoel nu ik alles weer mag eten, het is bijna als men in een andere wereld is. 's Middags een bord heerlijke soep, een weinig aardappels met een stukje vleesch, wat gestoofde peertjes, pudding met bessesap.
Ik ben nog dunner achterna en eet halve porties. Alles lekker gesmaakt. Auke en Beppe kunnen nu samen praten, hè Auke? blij dat hij weer wat betert en Beppe betert mooi hoor, Jannie! Uw liefh. Moeke, N. van Loon-Roorda.
Diaconessenhuis, Leeuwarden.

Misschien zaterdag nog naar huis. H. ook geschreven.

Briefkaart 12 oktober 1919

(gericht aan ‘Mejuffrouw’ de weduwe A. Sybesma-Brouwer)

Metslawier, Zondag 12 Oct.19

B.Z.
Wij hebben Nynke Vrijdag weer thuis gehaald. Zij is zoo opgewekt mogelijk en kan weer van alles eten zonder er last van te hebben. Het loopen gaat nog niet zoo vlug. De pleister op de wond is nog wat hinderlijk – maar van pijn is geen sprake meer. Wij kunnen het ons zelf niet begrijpen – binnen de 3 weken uit en thuis en dan zoo’n operatie ondergaan. Hoe gaat het thans met Yke? Gij vertelt haar dit wel en meldt ons eens binnenkort hoe het met U allen gaat. Het gure weer heeft mij Vrijdag wat te pakken gehad. Nu gaat het weer beter. Nu hartel. groeten, uw zw. Van Loon.

Brief ongedateerd (vermoedelijk dinsdag 14 oktober 1919) – origineel

Dinsdagmorgen, half twaalf.

Beste S. E. en kinders!
Ik zit hier nu in de keuken pas bij de tafel, en nu zal ik maar eens een brief aan U allen schrijven. De briefkaart van Sybe hebben wij van morgen ontvangen. Griet gaat dus wêer naar school. ’t Is alles boven verwachting gegaan dat ik Vrijdag al thuisgekomen ben. Dr. Mulder zeide dit kon even goed dan behoefde ik Zaterdag avond niet direct in de avondlucht. G. Had de kamer, slaapkamertje, kasten en gang alles al schoon; de andere gordijnen er al voor, dat ik kwam in het schoone huis. Zaterdag morgen heeft zij de kachel gezet. Vader was meer verreisd dan ik, het was nog al guur wêer. E. Botma had hem laatst aangeboden, om wel eens kerkedienst te doen in Mawier (Metslawier -red-) als Vader niet kon; hij kwam hier Zaterdag morgen even, en zou Zondag morgen wel voor hem naar Mawier; de vorige keer had hij het ook gedaan. Vader kon zich toen Zondag den geheelen dag nog maar uitrusten. Het gaat met mij best. Ik eet en drink lekker; mag alles nu weer hebben, dat ik weet niet wat mij overkomt. Ik ben daar in Leeuwarden geheel verwend; wij hadden daags een fijn diné. Twaalf uur eten; eerst een bord lekkere soep; ik nam dan een heel weinig aardappels met een klein stukje vleesch en wat groente; dan kregen we een goed stuk pudding met bessensap en als dessert nog goed wat druiven en een peer. De druiven en peren kregen we van het bezoek dat bij ons kwam, wij moesten het de Zuster overgeven en dan verdeelden wij alles samen. Van 1 tot 2 uur slapen, maar dit kon ik meest niet. Ik kon ’s nachts o zoo min slapen, dait is nu thuis veel beter. Het loopen wordt ook wat beter, dit ging verleden week ook nog slecht. De Hoofdverpleegster Zuster Bodde, daar was ik ook nog al zeer mede bevriend, die bezorgde nog ’s morgens altijd de Leeuwarder Courant, en wij hadden het o zoo best getroffen met de Zuster Lemler, die was uitstekend in alles. Ook de nachtzuster, Zuster Kooistra was zeer best; die was uit Eernewoude, een nicht van Bep haar kinders.
Als Eke nu haast eens wil overkomen dat kan om mij wel, hoor! ’s Avonds zit ik nu al 2 1/2 uur op, en dit wordt nu alle dagen beter. Jannie maar meenemen.
Verleden winter heeft zij zo het heimwee gehad, dat zal zoo niet wêer. Jannie moet dan maar een paar poppen meenemen, want die zijn veel mooier dan die Beppe hier heeft, hoor! Auke gaat dus nu weer naar school, wij hebben hem gister al beklaagd, met dat gure koude wêer, het is te hopen dat hij nu dadelijk niet weer ziek wordt, de minne tijd komt aan. Wij verwachten dan altijd voor dien tijd bericht, wanneer Eke van plan is om te komen, hoe dit het beste uitkomt. Uit Wijnaldum zal deze week ook wel eens weer bericht komen hoe – of het met Tante Yke gaat. Nou, dag Auke en Jannie! Vele groeten van ons allen. G. maakt het eten klaar, en Vader zit hier ook te schrijven. Uwe liefh. Moeke!

(Naschrift aan voorzijde brief)

De pleister zit nog op de wonde, die zal er wel spoedig afgaan, denk ik

(Waarschijnlijk behoort de volgende tekst van Vader, dinsdagavond geschreven, bij de brief van Moeder, die dinsdagochtend geschreven is)

Tiisdeitojoun

Foardat M. brief slúten wier kaem jimme postpakket. De ynhâld liket ús foaral M. lekker ta. Hja is to Lj. – bidoarn – dit moat deis dessert wêze, sa is ‘t mar. ‘t Giet mar tige best. M. yt sa lekker – kouwefliis karbonade, skylfisk ens. Ek al sin oan grauwe earte mei brêt spek – mar dat haw ik earst mar ris ôfkard.
De mage moat earst mar ris goed fen ‘e operaesje bikom wêze. Moeke fielt nou nearne hwet fen en dat moat sa bliuwe as ‘t hwet kin, dos pyano oan. Mei de “buikwond” is ek neat to dwaen. De pleister sit der noch op en bigjint al hwet los to litten. Ik kin wol sjen dat it noch al in hiele jaep west hat mear as in decimeter lang – mar M. fielt der neat fen as hja der net oankomt. Hja is sa soun as in fisk mar yet hwet wyt en meager. Sjocht goed helder en hat drok praten oer de sisters en patienten. As Eke ris oer komt scil der wol hwet loskomme. Janny moat mei komme as ‘t hwet kin.
‘t Is hjir hjoed min waer – reine, waeije, tongerje, heilje ens. Wy hawwe Snjeon de kachel sit hwent wy binne beide skousk; ik haw hwet lest fen nearens.
Us beantsje bou ek fen de giele is net best bislean. Fen dy Mont d’or krij ik hast gjin setgoed. Ha jimme de romte kin E. der in doaske fol mei nimme mar yn ‘e pûl.
Nou is dit beetsje ek werfol en M. scil der njurker lytsen ris ôf, ‘t is nou healwei sounen. De buijen binne der tafalle scil Auke wol sizze. Wy hawwe him hjoed al bitskoge. Us hertl. groeten Fader.

Brief ongedateerd (vermoedelijk dinsdag 14 oktober 1919) – vertaling

(De Friestalige tekst van Vader vertaald)

Dinsdagavond

Voordat Moeke’s brief gesloten was, kwam jullie postpakket. De inhoud lijkt ons vooral lekker voor Moeke. Ze is te Leeuwarden – bedorven – dit moet dagelijks dessert zijn, zo is het maar. Het gaat maar zeer best. Moeke eet zo lekker – rundvleeskarbonade, schelvis enz. Ook al zin in kapucijners met braadspek – maar dat heb ik eerst maar eens tegengehouden.
De maag moet eerst maar eens goed van de operatie bekomen zijn. Moeke voelt nu nergens wat van en dat moet zo blijven als dat kan, dus piano aan. Met de ‘buikwond’ is ook niets te doen. De pleister zit er nog op en begint al wat los te laten. Ik kan wel zien dat het nogal een hele jaap geweest is, meer dan een decimeter lang – maar Moeke voelt er niets van als ze er niet aankomt. Ze is zo gezond als een vis, maar nog wat wit en mager. Ziet goed helder en heeft druk gepraat over de zusters en patiënten. Als Eke eens overkomt zal er wel wat loskomen. Janny moet meekomen als het kan.
Het is hier vandaag slecht weer – regenen, waaien, donderen, hagelen enz. Wij hebben zaterdag de kachel aangemaakt, want wij zijn beide verkouden. Ik heb wat last van benauwdheid.
Onze boontjesteelt, ook van de gele, is niet best uitgevallen. Van die Mont d’Or krijg ik haast geen pootgoed. Hebben jullie over, kan Eke er een doosje vol van meenemen, maar in vrucht?
Nu is dit beetje ook waardevol en Moeke taait nu langzamerhand eens af, het is nu half zeven. De buien zijn er toevallig, zal Auke wel zeggen. Wij hebben hem vandaag al bezocht. Onze hartelijke groeten, Vader.

Briefkaart 27 oktober 1919

27 Oct. Maandag morgen

Beste S. E. en kinders!
De briefkaart van Eke hebben wij ontvangen, de schoonmaak moet dus eerst maar achter de rug. Eke moet dan maar schrijven wanneer of zij met Jannie komt. De peren welk over geschreven wordt, zijn welkom, daar ik bijna alle dagen gestoofde peren bij de aardappels krijg; dit verveelt mij ook niet, en is altijd even lekker. Verleden week met het mooie wêer deden Vader en ik alle morgens een kleine wandeling in de zon, zoodat het loopen nu al weer veel beter is, als eerst. Ik zit nu ook al weer wat langer op. Vader is ’s morgens nog al wat kortademig; de oude kwaal wêer van alle winters. Ik heb verleden week ook een brief aan Tante Yke geschreven, die betert nu wêer voor zoo ver wij weten. Deze week maar eens weer bericht naar uwe Moeder. Gaat het nu weer goed met Auke?
Otto moet 24 en 25 November en 27 en 28 Nov. naar Groningen om zijn examen in het boekhouden te doen, Jan en hij beide, zitten maar druk te leren. G. wacht op de briefkaart, nu maar eindigen. Wees allen van ons gegroet. Uw liefh. Moeder.
N. v. Loon-Roorda.
Dag Auke en Jannie!

Brief 9 november 1919 – origineel

Mitselwier 9 Novimber

B. S. E. A. en J.,
Hjirby myn tank for de lokwinsken op my jierdei. It giet al aerdich nei de 30 ta, nou en, ‘k sil mar net kleije oer myn posysje, der binne to folle dy ’t der minder oan ta binne. Dina is wer in foarbyld. Hwet is ’t wer mâl net sa jimme, dat nou wer mei sa’n faem treffe moatte. Yn ‘e winter in oaren ien to finen se ek net sa flat rinne.
Ear jister krichen wy de parren en appels oer ‘e post, ek hjir for ús hertllike tank. De great par wier hwet plakkerich wirden en ha we dalik mar fild. Fijn hjir! Moeke is nog altyd forbeard oer hjar totale genezing. Faek dat er nei yten in lofsang komt op ‘e dokters en sisters en sa hwet hinne. Folle ta gelyk kin hja net ha, mar nou en dan ‘e hwet. Der mot om tocht wirden kin ik mar merke. Fen ‘e middei oan ’t pianospyljen wer twa oan hâlden. Nou bin der noch twa for Moeke efter út.
De leefwize is tsjindwurrich sa ’s moarns 9 ûre fen ’t bêd, nei iten der wer op oan ‘t 4 ûre ta en joun mei ús er op goed 10 ûre. Nou mer dizze hjoed is ’t fensels op ‘e stoel sitten, mar for ‘e tiid, dan gyng ’t ek al op in besykjen, nei Willems Heinke, frou Hamalda, âlde frou Aeberda, elk krych syn beurt.
It dwaen wird nou just noch nei sa folle hwet bierdsje en hwet nei de kachel sjen en sa hwet hinne. Us naeijen is efter op rekke mei al de wedewaerdigheden. Nou scil Jikke fen Abe en Hike ris komme om my to helpen for in flewielen jurk.
Eke scil wol sizze Geart do der it wol oan, mar Moeke woe it beslist sa ha, dat ik by in lape dy ’t ik for f 9.- koft hie mear by keapje scoe for in hele jurk. Nou wird it ien fen twarrellei soart klear pauwblauw. ‘k Ha noch gjin model útsjoen mar ik hoapje him klear te hawwen for as A. En J. komme. Jim skriuwe wol hwennear nou?
It bêd leit sont Moeke nei L. gyng al opmakke, de lekkens scil wol kâld wêze, mar der is wol middel for. It kantsje is deis altyd twa kear yn ‘e baen. Moeke is sa blomsk wirden en bin middeis oars net waerm wirde – as hja gjin kantsje hat. Ik bin lêsten ris op in freed nei Z. en meester W. West op freed, dan ryde de treinen hwet oars. Tige kreas alles yn oarder fensels. Meester Douwe hat wol.
As jim appels stjûre wolle tige bêst hjir! Parre to stoven binne wy wol fen forsjoen. Dizze bring ik freed to jouns nei de bakker yn ‘e oven en se wirde dan fijn gear stoafd. In nije útfyning om brânje to bisparre. Parren nimme sa ‘n fjur om se lekker to krijen. Eltse turf komt op 1 1/2 cent.
Otte mal de 24ste fen dizze moanne nei Grins om examen to dwaen yn ’t boekhâlden. Jan ek en in Andries Miedema ek ien fen ‘e febriek.
Der hinget noch al hwet oan fêst sa ’t is liket se helje it súver by nacht en by der tsjinwirrich. De jonge is sa meager as in rûk en kin nou al net mear ite hear ik wol. It is in spil om hwet to wirden en dan noch om in betrekking to kreijen. Boekhâlden hjir by de bouwforieniging sneupt ek al gjin greate stikken op. Op in duur wol mar nou noch net. Hjir scille ek mer 6 neije húzen bouwt wirde. Allegear oan ‘e achterwei.
Fen H. en L. fen ‘e moarn in brief. Tante hie pine yn ‘ e bolle do ’t hja de snjeons oan kamen, mar hie al by de tafel lein by de bisite. Der wiernen 10 man liuw ik. Tante hat nou al twa yn pension, Kees v.d. B. ek. Nou hâld ik mar as E. en. J. toch komme binne wy folle mear beprate. Nou ta sjens dan! Dag Auke en Janny! Jimme G.

(Achterzijde)

Fader komt er net út tsjindwirrich, dat nevelige waer hat fensels tige ynfloed op ‘e koartaemigheid. It iten is oars net slim. Leyn hie fen ‘e simmer drippen en der is fader ek oan rekken en dy helpe sa ’t skynt. It recept hat hja oer stjûrd. It is al noflik, as men sa’n getzel net mear hat, nei dy riispot alle dag. Moeke hat gjin riis mer iten sa lang hja thús is. Flesk kin hjar net folle skelen, mar fisk, dat is de ‘leaze’, scoe Heinte fram wol sein. Lokkich dat er om ‘e oare dei hast in fleskwein komt. Nou mal fader noch mar hinne.

Geartsje hat al safolle skreaun, dat ik scil wol gjin nijs derbij voegje kinne. Mar hja jowt my de pine yn ‘e hânnen, en nou moat ik ek wol hwent wy hawwe sa’n beste help oan hjar yn alles, dat it mei hjar wol to wille wêze. Moarns 7 ûre komt G. der ôf en om helwei achten hawwe wy ús kopke thé op it boerdsje en efkes letter Moeke in sean aei mei in stikje brea en in stik brea mei spek. Dat is ’t bigjin fen ‘e dei – den in krûze môlke en letter yet in kopke thé. Oan jowe wy ús wer hwet del; om 9 en 10 komme wy der ôf (ek wol ris dalik 9 ûre, mar dan ik gjin lêst fen nearens hawwe en dat spant der tsjinwirdich wol ris om mei dy snie en nevel.
’t Is hjoed tige kâld en winich en jister ek fen nacht frij hwet snie fallen. Ik moast nei Nijewier to spyljen – mar lokkich haw ik in pleats forfangen oan Eage Botma, dy ’t hjir mei Maeije kaem is to wenjen. Hy hat it to Moarre ek wol dien – as jonge hat hy les fen my op ’t oargel hawn. Hy wol ’t graech ûnderhâlde en ik by der moai mei klear. Moeke kin ek net mear nei Nijewier. Ik haw it hjir noch ider kear dien. Us dominy foldacht goed – wy binne nou oan ’t wirk mei in list for djûrtetushuk.
Doarstou der tsjin oan Eke om mei Janneke de reis yn ‘e winter te reisgjen. Wy wolle jimme graech forwachtsje op myn jierdei. Wy smulle tige fen jimme lekkere appels en parren. Moeke knapt moai op mar hja wol net rjucht flesk ite – fisk det is alles in stoafde apels of parren. Hja bigjin ek wer hwet to pielen – mar folle wirdt it noch net.
Hja is lokkich goed soun mar de krêften binne der noch net wer. Moai dat Auke wer klear is. Hy scil oars nou moarns wol ris tsjin ’t waer onrusten. Nou kan ik alles fol krabbele en groet jimme. Fader.

Brief 9 november 1919 – vertaling

Metslawier, 9 november

Beste Sybe, Eke, Auke en Jannie,
Hierbij mijn dank voor de gelukwensen voor mijn verjaardag. Het gaat al aardig naar de 30 toe, nu afijn, ik zal maar niet klagen over mijn positie, er zijn teveel die er minder aan toe zijn. Dina is alweer een voorbeeld. Wat is het weer dol, niet, dat u, dat nu weer net zo’n meisje treffen moet. In de winter een ander iemand te vinden zal ook niet zo vlot lopen.
Eergisteren kregen wij de peren en appels via de post, ook hier voor onze hartelijke dank. De grote peer was wat plakkerig geworden en hebben wij direct opgegeten. Fijn hier! Moeder is nog altijd voorbarig over haar totale genezing! Vaak komt er na het eten een lofzang op de dokters en zusters enzovoort. Veel tegelijk kan zij nog niet hebben, maar zo nu en dan eens wat. Er moet aan gedacht worden, kan ik wel merken. Afgelopen middag pianogespeeld. Wil ook al weer gaan lesgeven? Vader heeft twee leerlingen aangehouden. Nu zijn er nog een aantal voor Moeder over.
De leefwijze is tegenwoordig zo: ’s morgens 9 uur uit bed, na het eten er weer op, tot 4 uur toe en ’s avonds met ons erbij goed tot 10 uur op. Nu met deze kou is het vanzelf op de stoel zitten, maar voor die tijd, dan ging het ook al op een bezoekje, naar Willems Heinke, mevrouw Hamalda, oude vrouw Aeberda. Ieder krijgt zijn beurt.
Het doen wordt nu echt nog niet zo veel anders dan breien en wat naar de kachel kijken en dergelijke dingen. Ons naaien is achterop geraakt met al de wederwaardigheden. Nu zal Jikke van Abe en Hike eens komen om mij te helpen voor een fluwelen jurk. Eke zal wel zeggen ‘Geertje, doe er wat aan’, maar Moeder wil het beslist zo hebben, dat ik bij een lapje dat ik voor f 9.- gekocht had, meer zal bijkopen voor een hele jurk. Nu wordt het één van tweeërlei soort helder pauwblauw. Ik heb nog geen model uitgezocht, maar ik hoop hem klaar te hebben als Auke en Jannie komen. U schrijft wel wanneer ze komen?
Het bed ligt sinds Moeder naar Leeuwarden ging al opgemaakt, de lakens zullen wel koud zijn, maar er is wel een middel voor. Het kantje is overdag altijd twee keer omgeslagen. Moeder is een koukleum geworden en kan ’s middags anders niet warm worden als zij geen kantje heeft. Ik ben laatst eens op een vrijdag naar Zuster en naar meester W. geweest, op vrijdag dan rijden de treinen wat anders. Zeer netjes alles in orde, vanzelf. Meester Douwe heeft wel.
Als u appels sturen wil, zeer best hier! Van stoofperen zijn wij wel voorzien. Deze breng ik vrijdagavond naar de bakker in de oven en ze worden dan fijn gaar gestoofd. Een nieuwe uitvinding om brandstof te besparen. Peren nemen zo’n vuur om ze lekker te krijgen. Iedere turf komt op 1 1/2 cent.
Otte mag de 24ste van deze maand naar Groningen om examen te doen in het boekhouden. Jan ook en een Andries Miedema, ook één van de fabriek. Er hangt nogal wat aan vast zodat het lijkt dat ze het tegenwoordig zuiver bij nacht en bij dag halen.
De jongen is zo mager als een lat en kan nu al niet meer eten, hoor ik al. Het is een moeite om wat te worden en dan nog om een betrekking te krijgen. Boekhouden hier bij de bouwvereniging levert ook al geen grote hoeveelheid geld op. Op den duur wel, maar nu nog niet. Hier zullen ook maar 6 nieuwe huizen gebouwd worden. Allen aan de Achterwei (Achterweg –red.-).
Van Harm en Lien vanmorgen een brief. Tante had pijn in het hoofd toen ze ’s zaterdags aankwamen, maar had al bij de tafel gelegen bij het bezoek. Er waren 10 man, geloof ik. Tante heeft nu al twee in pension: Kees v.d. B. Ook. Nu houd ik maar op als Eke en Janny toch komen kunnen wij veel meer bepraten. Nou, tot ziens dan! Dag Auke en Janny! Jullie Geertje.

(Achterzijde)

Vader komt er niet uit tegenwoordig, dat nevelige weer heeft vanzelf veel invloed op de kortademigheid. Het eten is anders niet moeilijk. Leyn had van de zomer druppels en daar is Vader ook aan geraakt en die helpen naar het schijnt. Het recept heeft zij verstuurd. Het is al aangenaam, als men het overgeven niet meer heeft, na die rijstepap alle dagen. Moeder heeft geen rijst meer gegeten zo lang zij thuis is. Vlees kan haar niet zoveel schelen, maar vis, dat is de ‘beste’, zou Heinte nu wel zeggen. Gelukkig dat er haast om de dag een viswagen komt. Nu mag Vader nog maar wat schrijven.

Geertje heeft al zoveel geschreven, dat ik er wel geen nieuws bij zal kunnen voegen. Maar zij geeft mij de pen in de hand en nu moet ik ook wel, want wij hebben zo’n beste hulp aan haar in alles, zodat ik haar wel ter wille wil zijn. Morgenochtend om 7 uur staat Geertje op en rond half acht hebben wij ons kopje thee op het bordje en eventjes later Moeder een vers ei met een stukje brood en ik een stuk brood met spek. Dat is het begin van de dag – dan een kroes melk en later nog een kopje thee. Dan gaan wij weer wat rusten; om 9 en 10 komen wij er weer uit; ook wel eens dadelijk 9 uur, als ik maar geen last van benauwdheid heb en dat spant er tegenwoordig wel eens om met die sneeuw en nevel. Het is vandaag zeer koud en windering en gisteren ook – vannacht vrijveel sneeuw gevallen. Ik moest naar Nijewier om te spelen – maar gelukkig heb ik een plaats kunnen overdragen aan Eage Botma, die hier in mei kwam wonen. Hij heeft het in Morra ook goed gedaan – als jongen heeft hij van mij orgelles gehad. Hij wil het graag onderhouden en ik ben er mooi klaar mee. Moeder kan ook niet meer mee naar Nijewier. Ik heb het hier nog iedere keer gedaan. Onze dominee voldeed goed – wij zijn nu aan het werk met een lijst voor duurte(...). Durf je het aan Eke om met Janneke de reis in de winter te maken. Wij willen jullie graag verwachten op mijn verjaardag. Wij smullen zeer van jullie lekkere appels en peren. Moeder knapt mooi op, maar ze wil geen gerookt vlees eten – vis dit is alles...gestoofde appels of peren. Ze begint ook weer wat bezig te zijn – maar veel wordt het nog niet.
Ze is gelukkig goed gezond, maar de krachten zijn er nog niet weer. Mooi dat Auke weer klaar is. Hij zal anders nu ’s morgens wel eens tegen het weer opzien. Nu heb ik alles volledig opgekrabbeld en groet jullie. Vader.

Briefkaart 11 november 1919 – origineel

Freedtojoun 6 ûre

B.B.
G. en ik hawwe Moeke hjoed thús helfe. In beste reis hawn. Om 4 ûre wieren wy yn’e hûs. It gean is ’t noch hwet min. Troch ’t station nei de trein ús yn’e earm en hjir fen ’t ein fen ‘e reed ôf wer sa oan de doar ta. Do hwet thé sa gau as ’t koe in bak mei girre, in krûs môlke en nou leit hja wer op hjar eigen bed tige bliid fen sels. ‘k Ha efkes mei Dr. Mulder praet hy fynt de tastân ginstich, it scoe fierder wol goed gean. Moeke kin lekker ite en wirket fen alles nei binnen. Gjin pine en ek nea lest fen ‘e hoele hawn. Kompleet in mirakel, sa as ús âlde slachter wol sein ha. Letter wol ris mear. Fader.

Briefkaart 11 november 1919 – vertaling

Vrijdagavond, 6 uur.

Beste kinderen,
Geertje en ik hebben Moeder vandaag thuis geholpen. Een beste reis gehad. Om 4 uur waren wij in het huis. Met het lopen is het nog wat min. Door het station naar de trein arm in arm èn hier van het eind van de weg af tot aan de deur toe. Toen wat thee gegeven, als het kon een bak met gerst, een kroes melk en nu liegt ze weer in haar eigen bed, zeer blij vanzelf. Ik heb even met Dr. Mulder gepraat, hij vindt de toestand gunstig, het zal verder wel goed gaan. Moeder kan lekker eten en werkt van alles naar binnen. Geen pijn en ook nooit last van de buik gehad. Compleet een wonder, zoals onze oude slager gezegd heeft. Later wel wat meer. Vader.

Briefkaart 19 november 1919 – origineel

Mitselwier, 19 Nov. 19

B.B.
It spyt ús den danich, det E. en J. net komme kinne, mar tsjin sykte en ûngemak kin gjin minske. Ik leau net det ‘de 4de ziekte’ ûnder de gefaerlike rekkene wirdt. Yn’e waermte bliuwe scil wol de haedsaek wêze. Wy wolle der it beste fen hoopje. En nu moat Janny op M. passe ef is de kwael bismetlik, né wol? Sibe skriuwt wol gau ris wer.
’t Is hjoed op ‘e dei ôf in jier dat jim heit ôfreisge is, wer bliuwt de tiid? Ho giet it mei jim mem yn’e winter? Mei moaike Yke gyng it efterút, skreau Eke. Wy scoene der yet wol ris hinne wolle, mar it ki net. Ik hâld my sa folle as ’t kin, binnen doar den kin ‘k it beste. En ik kin my yn acht nimme. Otto scil nije wike nei Grins foar de knobis. Foar 2 kommissies. Mercurius en de Ver. van Leraren. Syn broer Jan giet ek hinne en yet ien út Mitselwier. Mei rjue groeten fen ús trijen. Fader.

Briefkaart 19 november 1919 – vertaling

Metslawier, 19 november 1919

Beste kinderen,
Het spijt ons dusdanig dat Eke en Jannie niet komen konden, maar tegen ziekte en ongemak kan geen mens. Ik geloof niet dat de 4de ziekte onder de gevaarlijke gerekend wordt. In de warmte blijven zal wel de hoofdzaak zijn. Wij willen er het beste van hopen. En nu moet Janny op Moeder passen, of is de kwaal besmettelijk, nee toch? Sibe schrijft wel gauw weer eens.
Het is vandaag de dag een jaar geleden dat uw vader afgereisd is, waar blijft de tijd? Hoe gaat het met uw moeder in de winter? Met Moaike Yke ging het achteruit, schreef Eke. Wij zouden er nog wel heen kunnen willen, maar het kan niet. Ik houd mij binnenshuis dan ben ik het beste, en ik kan mijzelf in de gaten houden. Otto moet volgende week naar Groningen om voor de rechtbank te verschijnen. Voor 2 commissies. Mercurius en de Vereniging van Leraren. Zijn broer Jan gaat ook zijn en iemand uit Metslawier.
Met hartelijke groeten van ons drieën. Vader.

Brief 21 november 1919 – origineel (21 of 28 november; niet duidelijk, gedateerd op 21 november 1919)

Mitselwier. Freedtojoun

B.B.
Sinter Klaes is fen ’t jier mar bitiid – det komt fen de tariefsforhéging mei 1 Dec. Dat liezen wy jouns yn’e krante en do mar gau oan ‘e gong dan kin it moarn yet forstjûrd fen Lien kaem fen’e middei in brief werút bliek, det Harm syn stikken foartstjûre scoe.
For Auke in boek Willem Tel det ik tige moai fyn en ek ien for Janny. Fierder hwet taei for elk in ding ek hwet boarstplaet dat is speciaal for A. en J.
Ek noch hwet rys for Eke net folle mar Moeke kin nei de Ljouwter reis gjin sikerys mear krije – dit is fen de âlde foarrie en die is net sa great. Eke kin der doch wol ris hwet fen yn ’t sop hawwe. Ho giet it nou mei de patient?
Nijs kin ik nou net mear skriuwe dos ús groetenissen.
Fader.

De bôlen binne for de hûshalding. Rys is hjir wol te krijen mar for it stûren it poun dat scil to Hedel ef den Bosch ek wol to krijen wêze.
It lapke flewiel is fen Eke jurk. Der binne twa lapkes yn pleats fen ien.

Brief 21 of 28 november 1919 – vertaling

Metslawier, vrijdagavond

Beste kinderen,
Sinterklaas is dit jaar maar bijtijds – dat komt door de tariefsverhoging per 1 december. Dat lazen wij ’s avonds in de krant en toen maar gauw aan de gang gegaan, dan kan het morgen nog verstuurd worden. Van hier kwam ‘s middags een brief, waaruit bleek dat Harm zijn stukken versturen zou.
Voor Auke een boek ‘Willem Tel’ dat ik zeer mooi vind en ook één voor Janny. Verder wat taaitaai, voor elk één pop, ook wat borstplaat dat is speciaal voor Auke en Janny.
Ook nog wat rijst voor Eke, niet veel, maar Moeder kan na de Leeuwarder reis geen zilverrijst meer krijgen. Dit is uit de oude voorraad en die is niet zo groot. Eke kan er toch wel eens wat van in de soep hebben. Hoe gaat het nu met de patiënt?
Nieuws kan ik nu niet meer schrijven, dus onze groeten.
Vader.

De broodjes zijn voor de huishouding. Rijst is hier wel te krijgen maar om het pond te sturen – dat zal te Hedel of Den Bosch ook wel te krijgen zijn.
Het lapje fluweel is van Eke’s jurk. Er zijn twee lapjes in plaats van één.

Brief 26 november 1919

Woensdagmorgen

Beste S. E. en kinders!
Eke haar brief Zondag morgen ontvangen en die van Auke en Sybe gister middag. Wel bedankt voor de felicitaties. Auke had alles zoo duidelijk geschreven, hij leert al mooi aan met schrijven, zulke letters kan men zeer best lezen. Het zal Eke wel vervelen op bed, maar gelukkig dat de bontheid over is, en de hoofdpijn ook wat betert, maar oppassen en voorzichtig zijn. Jannie al druk mee helpen, he Jannie, en Auke moet Mem maar eens wat gezelschap houden. Het gaat met mij nu maar weer best. Hoe kon het zoo raar, Zaterdag morgen, juist op Vaders verjaardag was ik niet recht wel en wilde maar liefst op bed blijven, geen verkeerd eten gehad, doch ik dacht dat ik Vrijdag avond wat te veel saliemelk had gedronken. Eerst dacht ik, dat ik weer braken moest, doch gelukkig ging alles zijn natuurlijke weg. Des morgens 3 maal ontlasting. Ik ben toen tot des avonds 5 uur op bed gebleven, en zat toen den geheelen avond weer bij de tafel. Des nachts goed geslapen en Zondag was ik weer klaar, heb nu nergens hinder meer van. Vader is ’s morgens nog al wat kort ademig, en blijft meest tot een uur of 10 maar te bed, ook een paar dagen last dat de tong wat open was en rillig door de leden. ’s Middags en ’s avonds is hij het best. Op de verjaardag kwamen eerst Zaterdag morgen Jansma, later Veenstra, Alberda en Dominé. Des avonds half zes Not. Feenstra en later nog Juffr. v.d. Meer en Otto. Van Aukje kwam een briefkaart. Tante Kee een briefkaart. Mina een brief. Anne Veenstra een briefkaart. Harmen en Lien een brief. Oom Johannes een briefkaart, de brief zoude volgen, maar die is er nog niet, en Maandag nog een brief van Sicco Postma op verlangen van Tante Yke. Tjal was er een week en hij moest Maandag weer weg. Het gaat achteruit, de geest bleef zeer helder, doch dikke beenen en last van dikke buik, dat Moeder was zoo hulpbehoevend, schreef hij, dat Heter en Tjal zouden op aanraden mede van Dokter Maandag naar het ziekenhuis, om te bepraten dat het beste was dat ze daar heen kwam. Het spijt ons zeer dat het zoo ver af is, dat wij haar niet eens kunnen bezoeken; het lijkt ons niet goed toe. Heter en T. wilden ze ook wel bij zich in een kamer hebben, maar zoo wilde ze niet. Mina schreef dat haar Moeder was al drie weken griepig geweest en bleef nog al wat slap. Tante Kee gezond als een visch; komt daar nu altijd Zondags van 3 tot acht. Jan Castelein ging tegenwoordig alle dagen naar het Diaconessenhuis om weer bestraald te worden, maar het gaf weinig. Jimke zal met Mei, geloof ik, trouwen en komt op de plaats, zij is een boerendochter van Garijp, Foekje Brandsma. Het huis dat Harmen en Tjitske in wonen heeft Oom Adam gekocht, zoodat die niet met Mei behoeven te verhuizen. Aan Harmen hebben wij geschreven dat hij altijd solliciteren moet; een Rijksbetrekking is altijd beter dan bij particulieren; de eerste jaren is het wat minder, maar dat wordt later beter. Otto zou gisteravond een briefkaart schrijven, wat hij er zelf van dacht. Zondag middag zijn ze met per fiets naar Buitenpost gegaan; wel duizend waren er die hun examen te Groningen moesten doen. Vrijdag avond komen ze weer thuis, 2 dagen voor Mercurius, en Donderdag en Vrijdag voor de Veereniging voor Leeraren 2 examens; maar afwachten. De jurk is nog niet klaar. Jikke is hier een middag geweest om te helpen, van 2 tot 8 uur. Nu zou ze nog eens een middag komen, maar zij heeft het zoo druk, dit kon niet eerder dan de volgende week. De appels zijn lekker ’s avonds hebben wij wel eens in de ketel, peren hebben wij nog niet geprobeerd, er waren peren van ons eigen die eerst moesten gebruikt worden. Die heerlijke peren van laatst hebben wij nog een paar van, zij worden alle avonds na gezien; wat een genot, als ik zulks nu ook weer kan hebben. Ynske moet Vrijdag over acht dagen weer naar Groningen om onderzocht te worden. Zij is bij Beppe, maar gaat een paar dagen in de week naar huis. Het gaat wel aardig, maar beter is het nog niet. Bij Notaris Groenier is al drie weken een pleegzuster, geheel binnenkort heeft zij het te verwachten; zij is altijd, geloof ik, nog al goed gezond. Jan Lubberts denkt met Mei te trouwen, dan wordt het voor Tjip ook minder. Bertus Edema ook druk in de verkeering, met een zuster van Klaas Woudstra zijn vrouw, een nicht van Leentje. Hier komen met Mei drie huizen bij, ieder met 2 wonings. Jipke Baarda komt met Mei ook weer in Metslawier; de onderwijzer Jousma komt in een van die nieuwe wonings. Eke moet nu maar eens zien hoe of het komt, om in de eerste tijden over te komen, zal misschien wel niet van kunnen komen, korte dagen en soms slecht weer en na zoo lang te bed moeten blijven. Het speet ons zeer dat dit nu zoo moest treffen, maar daar kan men niets aan doen. Dag Auke en Janni, Nnu zal ik maar eindigen, verder maar beterschap. Uw liefh. Moeke.

(Het volgende gedeelte is door Vader geschreven)

(Gedeelte gericht aan Auke)

Metslawier, 26 Nov. 19

Dit is eerst voor Auke. Ik bedank hem voor zijn gelukwensch. Ik kan zien, dat hij met schrijven heeft aangeleerd. Ik ben blij dat Edelman en Rood hem zoo in de smaak valt. Als ‘t wat kan, hoop ik nog eens een mooi boek voor hem te vinden. Hij moet maar afwachten. De reisjes daags naar den Bosch bevallen hem wel, dat is maar mooi en als hij nu op school ook flink opschiet, is ‘t heelemaal in orde. Ik moest als jongen alle daags heen en terug naar Warga, 3 kwartier loopen en een poos naar Leeuwarden des Zaterdags – dat was haast 2 1/2 uur en er was anders geen gelegenheid dan te voet. Eenmaal, dat ik met een boer reed, geraakten wij ook nog met paard en wagen in de sloot. Ongelukken gingen ook mee, dat ondervindt den mensch altijd. Pake.

(Gedeelte gericht aan de anderen)

Harmen schreef mij ook over zijn sollicitatie plannen. Met het oog op zijn vooruitzichten bij De Jonge en Co. vind ik zoo’n rijksbetrekking nog zoo gek niet. Bezwaren zijn aan alles verbonden maar vooruitzicht op pensioen is ook wat waard en wanneer hij in 15 jaar tot een f 400.- kan opklimmen dan is zulks mooi. De eerste jaren zijn natuurlijk de magere, maar er komt gauw verruiming. Het aanhoudende gereis blijft lastig, dat is waar. De beslissing ligt natuurlijk bij hem zelf. Het grootste euvel is, dat hij op 27 à 28 jaar weer met vlegeljaren (‘broekie zijn’ -red-) beginnen moet. Wij zullen afwachten wat er van komt.
Gelukkig dat Eke betrekkelijk gezond is – volgen er ook nog vervellingen zooals bij roodvonk? ‘t Wil mij niet aan, dat tante Yke weer beter wordt. Wij hopen maar dat het lijden niet te groot zal worden. In ‘t ziekenhuis vindt zij de beste verpleging zou zij er geheel mee content zijn? Onze hartelijke groeten, Vader.

Brief 5 december 1919

Donderdag avond, 4 Dec.

Best S. E. en kinders!
Het postpaccet hebben wij Maandag avond ontvangen, en dachten maar even te wachten om terug te schrijven, anders kruisten de brieven misschien elkander wêer. Hartelijk dank voor de inhoud, wat soort appels zijn deze? heel groote, nietwaar? de peren moeten nog wat liggen. De andere peren van laatst, die gebruikt moesten worden te stoven, hebben wij verleden week gehad, maar lekker; een frissche smaak en zoo rood als een kraal. Auke en Jannie zijn dus wel met de boeken ingenomen, wij wisten niet wat wij anders zouden sturen, poppen heeft Jannie genoeg.
Eke begint dus wêer wat beter te worden; de kinders blij, als Mem weer bij de tafel zit. Hoe staat het met de meid, gaat Dina nu met Nieuwjaar weg? hoe kan dit wêer zoo raar, en dat in de winter. Van Lien Postma kregen we Maandag weer een briefkaart, dat het met Yke minder werd; de vorige nacht had ze een minne nacht gehad, en moest zoo braken.
Tjal zou deze week nog maar bij Oom Heter blijven, dat zij is nu al in het ziekenhuis. De zoon van Kruisinga, Kees, is dezer zomer getrouwd met een voorname boerendochter van E. Het ging met de sneltrein en moesten voorloopig bij haar ouders blijven inwonen, en Kees daags naar Metslawier met de fiets. Hij heeft toen later het huis van Groenwold gekocht, die zijn op 1 November naar E. gegaan, tot Mei bij vrouw Groenwold haar zuster en zwager, (Wijkstra) in een kamer en dan konden ze in een ander huis komen. Groenwold moet nu alle dagen met de fiets naar Metslawier en heeft nu zijn kantoor in de kamer van Bernardus en Leentje; de brandkast staat bij Johannes wegwerken. Het huis is nu van binnen geheel geverfd, zoodat Kees en de jonge vrouw het deze week hebben betrokken. Zij is een dochter van Aant Zijlstra, Eke kent haar misschien niet, nog maar 18 jaar oud. Heeft Eke ook plannen, wanneer Gij denkt te komen? Mij dunkt Harmen en Lien zullen met de Kerstdagen wel komen, maar ik weet het nog niet. Daar Vader ook nog iets wil schrijven, zal ik nu maar eindigen. Da Auke en Jannie! Uw liefh. Moeke.

(Deel geschreven door Vader)

Met Otto en Jan B. is het voor het eerste examen mis. O. had 1 punt te weinig – het zat hem aan ‘t handelsrekenen. Er was een voorstel bij waar hij in ‘t geheel niet kon n.l. het laatste deel er van. Hij had een 5 voor dat vak; voor de andere vakken 6 en 7. Jan was nog minder gelukkig. Mercurius moet nu nog volgen uitslag eerst met 14 dagen. Dat is meer in practische richting dunkt mij. Otto is daar beter over tevreden – maar was in alles ook niet voldaan. ‘t Blijft examen doen. Voor de Inv. Wet- en Ouderdomsverz. heeft hij reeds pogingen aangewend. Ik heb heden formulieren aangevraagd voor Moeke en mij voor Vrijwillige verzekering ouderdomsweek. Volgens de adv. in de Lw. Ct. (Leeuwarder Courant -red-) heb ik maar een jaar lang 39 cent per week te betalen om f 3.- rente per week te krijgen en Nynke 5 jaar. ‘t Lijkt mij zelf vreemd hoe en daarom heb ik inlichtingen bij den Voorz. van den Raad van Arbeid gevraagd. Heeft Auke Tel al onder handen? Is ‘t mooi, jongen? En J. speelt zeker met de poesjes. Sultan kan deze ook niet bijten. Jelui moet de fruit rekening maar eens opmaken: wij hebben zoo voor en nu nog al wat gekregen. Wij smullen er nog van, zoo nu en dan. Ik heb tante Kee ook aangeraden zich voor de Vrijw. verz. op te geven. ‘t Zou voor haar ook mooi zijn. Zij is een jaar jonger dan Moeke. Onze St. Niklaas surprise bestond in een mandaat van f 150.- duurtetoeslag op het pensioen voor 19. Ik had gedacht van f 160.- 20% heette het volgens de berichten. Verleden jaar was het 15% toen kreeg ik f 120.-. De min. is met een wet bezig om de pensioenen zelf te verhoogen. Wij zullen dat moeten afwachten en zijn nu al blij met een bijslag.
Hier worden pogingen aangewend om in Oostd. een consumptie ver. op te richten. Otto is gepolst of hij ook te vinden zou zijn voor boekhouden of zoo iets. In verschillende dorpen zullen winkeliers gevraagd worden mee te doen. Zij kunnen dan tegen vast procent de in ‘t groot aan te kopen producten verkoopen. Ds. Meijer en meester Schrader zijn de voormannen hoor ik. Ik heb er mij nog niet mee bemoeid. Als men de kleine winkelier zijn brood niet geheel uit den mouw staat, kan ik wel met de zaak meegaan. Het kwaad schuilt meest bij de groote grossiers - dat ziet men bij de rijst. Nu de groote plattelandsbond zelf rijst laat komen - bieden de heeren de hunne, die er niet heette te wezen, ook aan. Zoo moet het met meer artikels gaan, zegt men. De wereld één groote coöperatie lijkt mij ook niet goed toe.
Nu krijg ik bezoek, dus houd ik op. Hartel. gegroet ook van Geertje. Uw Vader.